Zapalenie ucha środkowego u dzieci

Wśród 2000 lekarzy pediatrów z Polski, Niemiec, Hiszpanii i Francji przeprowadzono sondaż, który miał na celu ocenę postrzegania obciążeń zdrowotnych i ekonomicznych związanych z zapaleniem ucha środkowego (otitis media, OM) u dzieci oraz ocenę sposobów leczenia tej choroby. Na 29 dzieci, u których w ciągu jednego miesiąca rozpoznaje się zapalenie ucha, u 50 proc. choroba ta występuje po raz pierwszy, u 44 proc. ma charakter nawrotowy, a u 17 proc. konieczne jest skierowanie do specjalisty.
Inne dane zaprezentowane podczas kongresu ESPID, pochodzące z sondażu, przeprowadzonego w grupie prawie 15 tysięcy rodziców mających dzieci w wieku do 5 lat, świadczą o dużym wpływie zapalenia ucha zarówno na jakość życia dzieci, jak i rodziców.
W badaniu zgłoszono występowanie 1479 przypadków OM. W około 8 proc. przypadków konieczna była hospitalizacja. Jedna piąta ankietowanych rodziców korzystała rocznie z 10-16 dni zwolnienia z pracy z powodu zapalenia ucha u dzieci.

Bierne palenie sprzyja infekcjom

Badanie opublikowane w maju br. na łamach Medical Journal of Australia (2008, 188: 599-603) wykazało, że 20 proc. dzieci choruje trzy lub nawet więcej razy na zapalenie uszu przed ukończeniem drugiego roku życia. Naukowcy doszli do wniosku, że za tak dużą chorobowość odpowiada narażenie dzieci na dym tytoniowy. W przeprowadzonym przez nich badaniu Kalgoorlie Otitis Media Research Project, dotyczącym socjalnych, demograficznych, środowiskowych i biologicznych przyczyn zachorowań na zapalenia uszu, uczestniczyło 280 dzieci urodzonych pomiędzy 1 kwietnia 1999 r. a 31 stycznia 2003 r. U 155 dzieci przynajmniej jeden raz doszło do zapalenia ucha w ciągu dwóch pierwszych lat życia; 136 dzieci było narażonych na działanie dymu papierosowego.
Badacze znaleźli ścisłą korelację między częstością infekcji usznych a ekspozycją na dym tytoniowy. Według ich wyliczeń, wyeliminowanie zjawiska biernego palenia zredukowałoby częstość zapaleń ucha u dzieci pochodzenia aborygeńskiego o 27 proc., a u dzieci rasy białej o 16 proc. Australijscy naukowcy twierdzą, że narażenie na dym papierosowy zwiększa adherencję patogennych bakterii, a ponadto osłabia funkcje układu immunologicznego.

Zapalenie ucha a otyłość

Równie intensywnie badane są skutki infekcji uszu. Podczas Narodowego Zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Chemicznego w sierpniu 2008 roku donoszono o związku między chorowaniem na zapalenie ucha w dzieciństwie a skłonnością do nadwagi w życiu dorosłym. Odkrywcy tej niespodziewanej zależności, naukowcy amerykańscy z Uniwersytetu Florydy przebadali ponad 6,5 tysiąca osób w wieku 16-92 lata i stwierdzili, że u tych pacjentów, którzy przeszli choć jedno ostre zapalenie ucha prawdopodobieństwo nadwagi i otyłości jest większe aż o 62 proc.
W innym badaniu uczestniczyło 1300 pacjentów w wieku 30 lub więcej lat, spośród których 245 chorowało w dzieciństwie na zapalenia uszu. Badani wypełniali szczegółowe kwestionariusze dotyczące ich diety oraz preferencji pokarmowych. Okazało się, że osoby chorujące w przeszłości na infekcje uszu wykazywały większe upodobanie do tłustych potraw. Podobne wyniki otrzymano w badaniu przeprowadzonym wśród przedszkolaków - dzieci, które przebyły zapalenie ucha, jadły mniej warzyw i więcej słodyczy oraz były generalnie cięższe niż ich rówieśnicy bez historii chorób uszu.
Według naukowców, przewlekłe lub powtarzające się zapalenia ucha mogą prowadzić do uszkodzeń struny bębenkowej, która jest odgałęzieniem nerwu twarzowego, odpowiadającego m.in. za kontrolę odczuć smakowych. Uszkodzenie struny bębenkowej może objawiać się zwiększeniem apetytu na tłuste, wysokoenergetyczne potrawy, co w konsekwencji może prowadzić do otyłości.

Rola szczepień

Aby zmniejszyć liczbę przypadków zapaleń ucha środkowego oraz ograniczyć stosowanie antybiotyków, naukowcy i przemysł farmaceutyczny pracują nad szczepionkami skierowanymi przeciwko głównym patogenom wywołującym OM: Streptococcus pneumoniae oraz Haemophilus influenze. Obecnie dostępna jest tylko jedna skoniugowana, 7-walentna szczepionka przeciwko S. pneumoniae (Prevenar, Wyeth). W trakcie badań klinicznych jest 10-walentna szczepionka, opracowana przez firmę GlaxoSmithKline (Synflorix). W szczepionce tej antygeny pneumokokowe skoniugowano z białkiem D Haemophilus influenze, aby zapewnić ochronę przed ostrym zapaleniem ucha środkowego wywoływanym przez oba patogeny.
Skuteczność nowego preparatu wykazano m.in. w badaniu klinicznym POET (Pneumococcal Otitis Efficacy Trial). Szczepionka firmy GSK została zgłoszona do rejestracji przez Europejską Agencję Oceny Leków (EMEA). Wprowadzenie Synflorix do obrotu handlowego w Europie planowane jest na początku 2009 roku (zależy od daty uzyskania wymaganych zezwoleń).