Zakaz konkurencji: nowy termin dostosowawczy

Sprawę komentuje na gorąco Sławomir Molęda, ekspert prawny Pulsu Medycyny:
Poprzedni termin dostosowawczy został ustalony na koniec 2004 r. i minął, zanim ustawa zaczęła obowiązywać. Nowy termin, w odróżnieniu od poprzedniego, nie został - jak dotąd - opatrzony sankcją szczególną, polegającą na rozwiązaniu z mocy prawa umów, które w tym terminie nie zostaną dostosowane do zakazu konkurencji. Oznacza to, że kontynuowanie działalności naruszającej zakaz konkurencji po upływie nowego terminu, będzie podlegało zwykłej procedurze wykreślenia zakładu z rejestru zakładów opieki zdrowotnej w całości lub w części dotyczącej działalności nieodpowiadającej wymaganiom ustawy (tryb z art. 15 UZOZ). Zastosowanie tej procedury zmusza zainteresowane zakłady opieki zdrowotnej do dokonania wyboru: rozwiązać umowę umożliwiającą prowadzenie działalności konkurencyjnej na terenie zakładu publicznego albo zrezygnować z danego zakresu działalności. W praktyce zainteresowane NZOZ-y i gabinety prywatne będą musiały porozumieć się z zakładami publicznymi bądź dostosować się do ich decyzji. Jeżeli decyzja taka będzie godziła w ich interesy, nie pozostaje im nic innego, jak wystąpienie z roszczeniami odszkodowawczymi na drogę sądową.

Umowy na zastępstwo

W kontekście wprowadzenia zakazu działalności konkurencyjnej pojawił się interesujący pogląd, reprezentowany przez Tamarę Zimną, specjalistkę prawa ochrony zdrowia Domu Wydawniczego ABC, iż zakaz ten nie obejmuje działalności prowadzonej na podstawie zamówień na świadczenia zdrowotne, udzielanych w trybie art. 35 UZOZ. Autorka utrzymuje, że realizujący zamówienie podmiot prywatny nie prowadzi działalności konkurencyjnej, tzn. działalności polegającej na udzielaniu takich samych świadczeń zdrowotnych, ponieważ zastępuje zakład w realizacji jego zadań. O ile wypada zgodzić się z tym, że wykonywanie świadczeń na zamówienie nie można uznać za działalność konkurencyjną wobec zamawiającego, o tyle trudno przyznać, że zastępowanie zakładu w realizacji jego zadań nie polega na udzielaniu takich samych świadczeń. Zastępstwo to nic innego, jak wykonywanie zadań za zastępowanego, takich samych, jakie ten zwykle wykonuje. Rozróżnienie to ma znaczenie kluczowe, ponieważ, ujmując rzecz ściśle, przepisy nie wprowadzają zakazu konkurencji jako takiego, lecz nieco inny zakaz "prowadzenia działalności polegającej na udzielaniu takich samych świadczeń zdrowotnych" na terenie zakładu publicznego. Chodzi tu zatem o stan faktyczny, a nie o to, czy dana działalność prowadzona jest na własną rękę, czy na zlecenie zakładu publicznego. Ów stan faktyczny powinien mieć - w świetle art. 14 ust. 1 UZOZ - odzwierciedlenie w rejestrze, stąd też przedstawiona wyżej procedura postępowania rejestrowego w razie naruszenia zakazu. Ratio legis omawianego zakazu polega na wyraźnym rozdzieleniu zakresów działalności prywatnej i publicznej, prowadzonych na terenie zakładów publicznych, a więc z wykorzystaniem mienia publicznego. Przyjęcie interpretacji Tamary Zimnej byłoby z tym założeniem sprzeczne. Dlatego, moim zdaniem, omawiany zakaz będzie dotyczył także działalności prowadzonej na terenie SP ZOZ-u, w ramach zamówień na świadczenia zdrowotne, bez względu na to, czy zamówień udziela sam zakład, czy też jego organ założycielski.

Jakie sankcje?

Odnosząc się do innych kwestii, wypada zauważyć, że proponowana nowelizacja wprowadza zmianę sankcji szczególnej, przewidzianej w art. 53 ust. 6-8 UZOZ w stosunku do umów naruszających zakaz konkurencji, a zawartych po jego wejściu w życie (tj. od 4 czerwca br.). Mowa o stwierdzaniu naruszenia zakazu w specjalnym trybie administracyjnym przez właściwego ministra lub wojewodę. W to miejsce, w stosunku do umów naruszających zakaz, a zawartych po 1 stycznia 2007 r., ma być stosowany zapis o nieważności z mocy prawa zbycia, dzierżawy, najmu, użytkowania oraz użyczenia aktywów trwałych SP ZOZ-ów, stwierdzanej przez sąd na wniosek organu założycielskiego. Byłaby to nieważność bezwzględna, ex tunc (od początku), zgodna z dyspozycją art. 58 Kodeksu cywilnego. Odpadłyby zatem komplikacje, jakie wiążą się z zastosowaniem obecnie obowiązującego trybu administracyjnego. Ta sama zmiana objęłaby także ww. typy umów, naruszających szeroki zakaz prowadzenia na terenie ZOZ-ów działalności uciążliwej dla pacjenta albo pozamedycznej bądź też umów zawartych z naruszeniem zasad gospodarowania nieruchomościami i majątkiem SP ZOZ-u.
W noweli przewidziano ponadto korektę rozszerzonego zakresu kontroli ZOZ-ów, prowadzonej z ramienia ministra zdrowia lub właściwego wojewody. Uściślono, że kontrola pod względem celowości i gospodarności działalności zakładu niepublicznego może być przeprowadzona wyłącznie w takim zakresie, w jakim dany zakład korzysta ze środków publicznych. Tym samym wykluczono dopuszczalność nadmiernej ingerencji w uprawnienia nadzorcze właścicieli zakładów prywatnych.

Podstawa prawna:
1) art. 1 ust. 4-5, art. 14 ust. 1, art. 15, 35, 53 i 65 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. nr 91, poz 408 ze zm.; ostatnia zm. Dz.U. z 2006 r. nr 75, poz. 518),
2) art. 1 pkt 27 i 33 oraz art. 3 i 4 ustawy z dnia 24 maja 2006 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz niektórych innych ustaw (tekst dostępny na http://orka.sejm.gov.pl/proc5.nf/ustawy/28_u.htm).