Ważny projekt ustawy dla opiekunów dorosłych niepełnosprawnych

• Grupa posłów Lewicy wniosła poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przyznaje opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych świadczenie pielęgnacyjne na takich samych zasadach jak osoba niepełnosprawna, którą się opiekują.
• Autorzy regulacji zaznaczają, że gospodarstwa domowe, których członkami są osoby z niepełnosprawnościami i ich opiekunowie, a którzy dotychczas nie byli uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego, uzyskają dodatkowe źródło dochodu.
• W przypadku założenia, że w po wejściu ustawy w życie liczba uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zwiększy się o 30%, dodatkowe wydatki wyniosą 1,54 mld zł.
• Już 8 lat temu TK wydał korzystny dla opiekunów osób niepełnosprawnych wyrok, ale do tej pory nic się w tym zakresie nie zmieniło.

Proponowana ustawa zakłada uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Mówi on, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi osoby niepełnosprawnej, jeżeli nie podejmuje on lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przypomnijmy. W sobotę (19 listopada) o godzinie 14.00 przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie rozpocznie się protest osób z niepełnosprawnością i ich opiekunów. 2119 zł - tyle wynosi świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna OzN w Polsce. Jednak warunkiem jego otrzymania jest rezygnacja z jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Opiekunowie niepełnosprawnych a świadczenie pielęgnacyjne

W uzasadnieniu zacytowano uzasadnienie projektodawcy obecnego przepisu, który w Sejmie VII kadencji wskazywał, że “zauważalna jest również postępująca tendencja do wyszukiwania przez osoby nieaktywne zawodowo osób niepełnosprawnych w swoich rodzinach jedynie w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bez faktycznego sprawowania opieki nad taką osobą”.

Dodał, że “konieczne jest więc inne określenie warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, aby środki z budżetu państwa były kierowane do adresatów rzeczywiście sprawujących opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia”. Jak tłumaczył, zasadne jest więc rozróżnienie podmiotowe grupy osób, na które będzie pobierane świadczenie pielęgnacyjne, a nie, jak do tej pory planowano, grup osób które świadczenie to będą pobierać.

“Możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przysługiwać będzie osobom, które sprawują opiekę nad osobą, której niepełnosprawność powstała odpowiednio do 18. lub 25. roku życia.“ - dodał.

Świadczenie pielęgnacyjne: Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, ustawodawca się nie zastosował

Zdaniem projektodawców wniesionego właśnie projektu ustawy trudno zgodzić się z takim sposobem rozwiązania postawionego problemu, ponieważ “jednostkowe nadużycia nie wyczerpują przesłanek do tak znacznego ograniczenia osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego”.

Przypominają, że omawiany przepis został uznany za niezgodny z Konstytucją na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz.U. z 2014 r. poz. 1443). W uzasadnieniu Trybunał stwierdził, że “ustawodawca (...) w dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.”

Zdaniem Trybunału opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem – co do zasady – traktowani w sposób odmienny. Trybunał Konstytucyjny pozostawił ustawodawcy możliwość precyzyjnego określenia racjonalnych przesłanek różnicujących poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Trybunał stwierdził, że "poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który – biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii – powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki."

Tymczasem zwłoka w tej sprawie trwa już 8 lat. “Od tego czasu żadne rządowe zapowiedzi nie zostały zrealizowane - w tym zmiana systemu przewidująca uchylenie niekonstytucyjnego przepisu. Osoby z niepełnosprawnością i ich opiekunowie nie ponoszą winy za zaniechanie ustawodawcy, odczuwają jednak jego skutki” - czytamy w uzasadnieniu.

W związku z tym projektodawcy proponują wykonanie cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w zakresie uchylenia niekonstytucyjnego przepisu.

Różnice między dotychczasowym a projektowanym stanem prawnym

Projektodawca w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych proponuje uchylenie ust. 1b w całości.

Zobacz: Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych

W art. 2 projektodawca proponuje wprowadzenie przepisu przejściowego. Wskazuje on, że osobom uprawnionym do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego według nowych warunków świadczenie przysługuje od dnia wejścia ustawy w życie. Uprawnienie powstaje zatem nie wcześniej niż w dniu wejścia w życie proponowanych przepisów. Wyjątkiem są te decyzje, które uznawały uprawnienie zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, wbrew niekonstytucyjnym przepisom ustawy. Proponuje się odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących składania wniosków i procedury podejmowania decyzji przez organ właściwy.

Autorzy regulacji zaznaczają, że gospodarstwa domowe, których członkami są osoby z niepełnosprawnościami i ich opiekunowie, którzy dotychczas nie byli uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego, uzyskają dodatkowe źródło dochodu, co może mieć kluczowe znaczenie dla ich utrzymania. “Ceny żywności w ujęciu rocznym w sierpniu 2022 r. wzrosły o 19,3%, utrzymanie mieszkania o 27,4%. Wskazane gospodarstwa domowe są najbardziej narażone na negatywne skutki wzrostu cen” - dodano.

Zaznaczono, że do społecznych skutków wejścia w życie proponowanej ustawy należy zaliczyć wyjście części opiekunów osób z niepełnosprawnością ze swoistej szarej strefy, a także ograniczenie zakresu wykluczenia społecznego osób z niepełnosprawnościami.

Pod względem skutków finansowych oraz finansowania projektu, według danych Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej na koniec 2021 r. odnotowano 203 tys. uprawnionych do świadczenia opiekunów osób z niepełnosprawnościami. W przypadku założenia, że w po wejściu ustawy w życie liczba ta zwiększy się o 30%, dodatkowe wydatki wyniosą 1,54 mld zł i zostaną pokryte z budżetu państwa z części budżetowej, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego - wskazują autorzy projektu.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Nieuleczalnie chorzy muszą dowodzić, że nie wyzdrowieli, bo orzecznicy muszą zarobić