Tombarkiewicz: instytuty to nie są “zwykłe” szpitale. Oczekują realnych działań naprawczych

• Rozumiem pracowniczą perspektywę, ale z punktu widzenia finansów Instytutu - przy zaniżonych wycenach i braku celowanych środków na wynagrodzenia - realizacja ustawy podwyżkowej była trudna: drugie półrocze 2022 r. zakończyliśmy kilkumilionową stratą. Na to nałożyły się rosnące koszty działalności - mówi dyrektor Tombarkiewicz.
• Zatrudnianie personelu pielęgniarskiego komplikują – moim zdaniem – zbyt wygórowane i nieadekwatne do obciążenia pracą pielęgniarskie normy. Normy zatrudnienia określone są na łóżko bez względu na jego obłożenie oraz bez względu na stan/kategorię opieki pacjenta. To jest złe podejście - wskazuje.
• W większym stopniu planujemy także skoncentrować się na diagnostyce zespołów otępiennych jako jednego z wielkich problemów geriatrycznych. Chcemy, aby właśnie NIGRiR stał się centralnym ośrodkiem w Polsce prowadzącym w tym obszarze najbardziej wyspecjalizowaną diagnostykę - zdradza dyrektor Tombarkiewicz.

Puls Medycyny: Mijający rok przyniósł kilka pozytywnych zmian w zakresie organizacji i finansowania reumatologii. Czy poszerzą dostęp do świadczeń i mogą być szansą na poprawę kondycji finansowej NIGRiR?

Dr n. med. Marek Tombarkiewicz: Od stycznia 2023 roku podniesiono wyceny części świadczeń realizowanych w warunkach ambulatoryjnych i szpitalnych. To oczywiście zmiana, którą należy docenić, choć chciałbym podkreślić, że wprowadzenie wyższych taryf jest opóźnione o jakieś 2-3 lata. Poza tym podniesienie wycen jest niższe niż oczekiwaliśmy, więc choć to z pewnością korzystna zmiana, nie spodziewam się, by w znaczący sposób poprawiła finansowe funkcjonowanie NIGRiR. Przypomnę, że w 2019 r. Agencja Technologii Medycznych i Taryfikacji opracowała propozycję wycen świadczeń realizowanych we wszystkich instytutach badawczych podległych Ministerstwu Zdrowia i największe, bo aż 36-procentowe niedoszacowanie wartości, było właśnie w zakresie reumatologii. Niestety te szacunki nie weszły ostatecznie w życie.

Obecnie zleciłem wewnętrzną analizę finansową, która skoncentruje się właśnie na kwestii tego, w jaki sposób Instytut zyska finansowo na korekcie wycen i zmianie sposobu rozliczania świadczeń. Zmiana ta została jednak wprowadzona od początku roku, więc nie dysponujemy jeszcze twardymi danymi.

Innym pozytywnym skutkiem wspomnianego działania będzie finansowe premiowanie krótszych hospitalizacji. Z punktu widzenia takiej jednostki jak NIGRiR ta zmiana podejścia jest absolutnie kluczowa. Trafiają do nas pacjenci z całej Polski, nierzadko dopiero z podejrzeniem diagnozy lub wstępnym rozpoznaniem, które następnie nasi specjaliści weryfikują. To sprawia, że w NIGRiR realizujemy wiele skomplikowanych i kosztownych procedur diagnostycznych oraz terapeutycznych. Zdarzało się więc, że pacjenci byli hospitalizowani przez kilka dni w celu wykonania np. pojedynczego badania (przemawiały za tym względy finansowe), które z powodzeniem mogłoby być zrealizowane w trybie hospitalizacji jednodniowej. Oczywiście nie stosuje się tego do każdego chorego.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Prof. Kwiatkowska: przełomowe zmiany w reumatologii na finiszu, planujemy kolejne

Obecnie w NIGRiR trwają prace nad wyodrębnieniem kilku „ścieżek” pacjentów z najczęstszymi rozpoznaniami, co pozwoli na określenie, jacy chorzy wymagają dłuższego pobytu w szpitalu, a którzy diagnostyki jednodniowej. Należy zaznaczyć, że ważną rolę odgrywają tu nie tylko względy kliniczne, ale też czysto organizacyjne: wiele badań musimy zaplanować z wyprzedzeniem. Przykładowo, wielu szpitalom w Polsce – także Instytutowi – doskwiera brak radiologów, co przekłada się na wydłużony czas oczekiwania na opis badania radiologicznego. To efekt odpływu tych specjalistów do pracy poza szpitalami, gdzie dzięki ubiegłorocznemu podniesieniu wycen TK i MR otrzymują wyższe wynagrodzenia. Szpitali na takie wzrosty nie stać.

Jaka jest w tej chwili kondycja finansowa Instytutu?

Nie będę ukrywał, że nadal jest trudna. Spory wpływ miała na to realizacja ustawy o minimalnym wynagrodzeniu w ochronie zdrowia. W NIGRiR wszyscy pracownicy otrzymali wzrost wynagrodzeń stosownie do nowych współczynników pracy określonych w nowelizacji ustawy, reszta personelu otrzymała je na poziomie „adekwatnym” – takiego określenia użyto w regulacji. Były to podwyżki na poziomie kilkunastu procent, co miało zrekompensować pracownikom rosnące z powodu inflacji koszty życia. Na to nakładają się też realia rynkowe: jako placówka zlokalizowana w Warszawie nie możemy zaoferować np. lekarzom czy pielęgniarkom na kontraktach niższych stawek niż inne lecznice, ponieważ zmierzymy się wówczas z odpływem kadry. Chciałbym też przypomnieć, że zatrudnianie personelu pielęgniarskiego komplikują – moim zdaniem – zbyt wygórowane i nieadekwatne do obciążenia pracą pielęgniarskie normy. Normy zatrudnienia określone są na łóżko bez względu na jego obłożenie oraz bez względu na stan/kategorię opieki pacjenta. To jest złe podejście.

Oczywiście rozumiem pracowniczą perspektywę, ale z punktu widzenia finansów Instytutu - przy zaniżonych wycenach i braku celowanych środków na wynagrodzenia - realizacja ustawy była trudna: drugie półrocze 2022 r. zakończyliśmy kilkumilionową stratą. Na to nałożyły się rosnące koszty działalności, wszyscy nasi kontrahenci dostarczający NIGRiR różne towary czy usługi niezbędne do prowadzenia działalności leczniczej drastycznie podnieśli ceny. Pamiętajmy, że Instytut jest także obciążony koniecznością spłaty zadłużenia z poprzednich lat, z czego się wywiązujemy.

Jakie propozycje w zakresie poprawy sytuacji finansowej NIGRiR przedstawia Ministerstwo Zdrowia?

Resort zdrowia oczekuje od NIGRiR wdrożenia działań restrukturyzacyjnych, z czego mam nadzieję się wywiązać. Zewnętrzna firma zrealizowała audyt naszej działalności i sytuacji finansowej, którego wyniki – oraz powstałe na ich podstawie rekomendacje – analizujemy. Jednak te rekomendacje to, delikatnie mówiąc, żadna pomoc ani wskazówka.

Jeszcze przed pandemią w 2019 r. mówiło się o różnych propozycjach w obszarze poprawy funkcjonowania instytutów, w tym nawet o oddłużeniu tych najbardziej zadłużonych, ale nie przekuło się to na realne rozwiązania. Moim zdaniem jakimś wyjściem z sytuacji byłby powrót do referencyjności z jednoczesnym zróżnicowaniem taryf poprzez wprowadzenie współczynników korygujących dla instytutów. To pozwoliłoby właściwie docenić finansowo odmienną rolę, jaką mają do spełnienia w systemie ochrony zdrowia instytuty badawcze Ministerstwa Zdrowia, takie jak NIGRiR. Instytuty to nie są „zwykłe” szpitale!

Jakie wyzwania staną przed NIGRiR w następnych latach?

Bieżący rok upłynie pod znakiem realizacji pilotażu KOWZS, w którym ostatecznie weźmie udział 15 ośrodków. Zgodnie z założeniami nowego modelu pacjenci pierwszorazowi, u których zostanie postawione podejrzenie wczesnego zapalenia stawów, zostaną objęci diagnostyką i leczeniem w przeznaczonych do tego specjalistycznych ośrodkach. Zbierane w ramach tego pilotażu dane staną się też podstawą do tworzenia aktywnego rejestru na początku w trzech, a docelowo w 15. jednostkach chorobowych we wszystkich ośrodkach reumatologicznych w kraju.

Jedną z pozytywnych zmian, na jakie chciałbym zwrócić uwagę, a która nastąpiła w 2022 r., było odzyskanie przez Instytut kategorii naukowej A po 10 latach spadku do kategorii B. Uzyskaliśmy też pierwszy raz w historii certyfikat akredytacyjny ministra zdrowia. Uzyskaliśmy też kierunkową zgodę Ministerstwa Zdrowia na przekształcenie w państwowy instytut badawczy, co wiąże się ze wzrostem potencjału naukowo-badawczego, ale też zwiększeniem kompetencji. NIGRiR stanie się jednostką odpowiedzialną za kreowanie polityki zdrowotnej w obszarze geriatrii i reumatologii. To szczególnie istotne z uwagi na niekorzystne trendy demograficzne i epidemiologiczne, z którymi dziś nikt już nie dyskutuje.

Ponadto staramy się również stale unowocześniać infrastrukturę Instytutu, czego dowodem jest oddanie do użytku nowej izby przyjęć. W jej ramach będzie funkcjonowało 16 gabinetów, z czego 4 będą przeznaczone do przyjmowania najmłodszych pacjentów. Otwarcie nowej izby przyjęć to już siódma inwestycja modernizacyjna w czasie ostatnich 4,5 lat. Na 2023 rok mamy zaplanowane kolejne cztery ważne projekty.

W najbliższych latach będziemy równolegle rozwijać stronę kliniczną naszej działalności, skupimy się na geriatrii i reumatologii, w obszarze tej drugiej zwrócimy szczególną uwagę na poprawę diagnostyki różnicowej w kierunku chorób onkologicznych. W praktyce widzimy bowiem, że rośnie liczba przypadków onkologicznych wśród pacjentów ze schorzeniami reumatycznymi. W większym stopniu planujemy także skoncentrować się na diagnostyce zespołów otępiennych jako jednego z wielkich problemów geriatrycznych. Chcemy, aby właśnie NIGRiR stał się centralnym ośrodkiem w Polsce prowadzącym w tym obszarze najbardziej wyspecjalizowaną diagnostykę. Wraz z postępem medycyny stale poszerzają się możliwości diagnostyki i wprowadzanie skutecznego leczenia oraz opóźnienia występowania zmian neurodegeneracyjnych.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Prof. Smolewska: reumatologia dziecięca potrzebuje napływu młodej kadry