Przyszłością spersonalizowana szczepionka przeciwnowotworowa mRNA? [ESMO 2023]

• Podczas ESMO 2023 przedstawiono wyniki badania dotyczącego zindywidualizowanej immunoterapii polegającej na podaniu pembrolizumabu ze szczepionką przeciwnowotworową mRNA u chorych po wycięciu czerniaka skóry o wysokim ryzyku nawrotu.
• Wyniki analizy są naprawdę bardzo dobre – skuteczność takiego postępowania potwierdzono u 90 proc. chorych.
• Ważnym wątkiem jest także postęp leczeniu przerzutowego czerniaka gałki ocznej. Wcześniej nie obserwowano długotrwałych przeżyć w tej grupie pacjentów. Tymczasem w grupie badanych, u których zastosowano tebentafuspen, wskaźniki przeżycia całkowitego (OS) po 3 latach wynosiły 27 proc.
• Podczas ESMO 2023 omówiono także obiecującą opcję terapeutyczną u chorych na zaawansowanego czerniaka błon śluzowych, u których doszło do progresji choroby w trakcie lub po terapii anty-PD-1/PD-L1.
• Nie zabrakło także sesji dotyczących mięsaków.

– W trakcie tegorocznego kongresu Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej miałem przyjemność prowadzić jedną z sesji dotyczących mięsaków: Mini oral session - Sarcoma. Podczas spotkania zostały przedstawione bardzo ciekawe wyniki badań naukowców z New Delhi (Indie) dotyczące fibromatozy. Okazuje się, że leczenia inhibitorem kinazy tyrozynowej (sorafenibem) nie trzeba prowadzić do ewentualnej progresji nowotworu przez bardzo długi czas – powiedział prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie - Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.

Badacze z Indii przypomnieli, że do tej pory nie ustalono czasu trwania leczenia sorafenibem w fibromatozie. Wykazali, że terapię można bezpiecznie przerwać po roku, jednak w celu oceny objawów i postępu choroby wymagana jest regularna kontrola kliniczna. Roczną obserwację ukończono u 90 proc. chorych.

Postęp w leczeniu przerzutowego czerniaka gałki ocznej

Podczas kongresu ESMO 2023, który odbył się w dniach 20-24 października w Madrycie (Hiszpania), omówiono dwie prace wskazujące na postęp w leczeniu przerzutowego czerniaka błony naczyniowej oka – nowotworu, dla którego przez długi czas nie było żadnej dedykowanej terapii.

– Przedstawiono wyniki badania wskazującego na korzyści w zakresie przeżycia u chorych na czerniaka błony naczyniowej oka z przerzutami do wątroby, leczonych tebentafuspem. To cząsteczka bispecyficzna ukierunkowana na limfocyty T przy obecności antygenów zgodności tkankowej HLA-002. W grupie badanych, u których zastosowano tebentafuspen, wskaźniki przeżycia całkowitego (OS) po 3 latach wynosiły 27 proc. Trzeba przyznać, że jest to naprawdę bardzo dobry wynik, biorąc pod uwagę, że wcześniej nie obserwowano długotrwałych przeżyć w tej grupie pacjentów. 3 lata to najdłuższy okres przeżycia w przerzutowym czerniaku błony naczyniowej oka – skomentował prof. Piotr Rutkowski.

– Niestety, mimo że lek jest zarejestrowany w Unii Europejskiej, nie jest refundowany w Polsce – dodał.

Drugie prezentowane badanie fazy 1/2 dotyczyło chorych, u których nie występuje antygen zgodności tkankowej HLA-002.

– W tym przypadku zastosowano kombinację dwóch leków: darowasertibu (inhibitora PKC) i kryzotynibu (inhibitora MET), po której odnotowano bardzo wysoki odsetek odpowiedzi, nigdy dotąd nie obserwowany. Potwierdzoną odpowiedź częściową (cPR) wg kryteriów RECIST uzyskano u 30 proc. chorych, natomiast 92 proc. pacjentów w ogóle odpowiedziało na leczenie, ponieważ nastąpiło u nich zmniejszenie guza. Z kolei w pierwszej linii leczenia współczynnik cPR wynosił 45 proc., a u 95 proc. pacjentów doszło do zmniejszenia guza. W grupie chorych, u których doszło do przerzutów tylko do wątroby, mediana przeżycia wolnego od progresji (PFS) wynosiła 11 miesięcy, przy czym taką skuteczność kliniczną zaobserwowano zarówno w przypadku obecności, jak i nieobecności antygenu zgodności tkankowej HLA-002 – zrelacjonował prof. Piotr Rutkowski, dodając, że terapia ta będzie badana także w Polsce.

Czerniak skóry – przyszłością spersonalizowana szczepionka przeciwnowotworowa mRNA?

W programie kongresu ESMO 2023 nie mogło zabraknąć także sesji dotyczących czerniaka skóry. Prof. Rutkowski zwrócił uwagę, że w przypadku tego nowotworu obserwuje się „przesunięcie” działań w kierunku leczenia okołooperacyjnego, jak również przedoperacyjnego. Przedstawiono dalsze wyniki badania o akronimie SWOG S1801, w którym u pacjentów z resekcyjnym czerniakiem w III lub IV stopniu zaawansowania zastosowano pembrolizumab zarówno przed zabiegiem chirurgicznym (terapia neoadjuwantowa), jak i po zabiegu operacyjnym (terapia adjuwantowa, uzupełniająca).

– Pacjentom podawano pembrolizumab do jednego roku albo uzupełniająco w 18 dawkach, albo w schemacie: 3 dawki przed zabiegiem chirurgicznym, a 15 dawek uzupełniająco. Okazuje się, że dzięki tej drugiej opcji poprawiono wyniki leczenia o ponad 20 proc., co jest naprawdę olbrzymim postępem w postępowaniu okołooperacyjnym. Co więcej, u 50 proc. chorych po 3 dawkach podanych przed zabiegiem otrzymano częściową odpowiedź patomorfologiczną, a u 40 proc. - całkowitą odpowiedź patomorfologiczną. Chorzy z taką odpowiedzią na leczenie mieli także dużo lepsze wyniki odległe – powiedział prof. Piotr Rutkowski.

Kolejne badanie dotyczyło zindywidualizowanej immunoterapii polegającej na podaniu pembrolizumabu ze szczepionką przeciwnowotworową mRNA u chorych po wycięciu czerniaka skóry o wysokim ryzyku nawrotu. Tak skonstruowane badanie zaczęto właśnie w Polsce, między innymi w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie.

– Po wycięciu czerniaka, identyfikujemy mutacje w DNA wyizolowanym z próbki guza. Sekwencja mutacji jest wykorzystywana do zaprojektowania szczepionki mRNA, którą następnie podaje się choremu. Na podobnej zasadzie działa szczepionka mRNA przeciw COVID-19. Możemy zaprogramować do 30 antygenów czerniaka u danego pacjenta. Jednocześnie podawana jest immunoterapia (pembrolizumab), która stymuluje układ immunologiczny do wykrywania i zwalczania nowotworu. Wyniki badania są naprawdę bardzo dobre – skuteczność takiego postępowania potwierdzono u 90 proc. chorych. Po pół roku tylko u 10 proc. pacjentów odnotowano przerzuty odległe – wyjaśnił prof. Piotr Rutkowski, dodając, że obecnie toczy się badanie III fazy z udziałem omawianej grupy pacjentów.

Ekspert zaznaczył, że powyższy sposób postępowania jest bardzo uniwersalny i w przyszłości może być wykorzystany w leczeniu innych rodzajów nowotworów, nie tylko czerniaka skóry.

Przy okazji prof. Piotr Rutkowski zwrócił uwagę na przerzutowego czerniaka z obecnością mutacji BRAF:

– Przez wiele lat dylematem było, czy stosować najpierw immunoterapię, czy inhibitory BRAF i MEK, czyli leczenie celowane. Już wiadomo, że postępowaniem z wyboru jest immunoterapia skojarzona. Przedstawiono dane, z których wynika, że takie postępowanie istotnie zmniejsza ryzyko przerzutów do mózgowia w grupie, która otrzymuje wyjściowo immunoterapię zamiast inhibitorów BRAF i MEK.

Czerniak błon śluzowych

Prof. Rutkowski omówił także obiecującą opcję terapeutyczną u chorych na zaawansowanego czerniaka błon śluzowych, u których doszło do progresji choroby w trakcie lub po terapii anty-PD-1/PD-L1.

– W przypadku tego nowotworu oporność na immunoterapię jest większa niż w przypadku czerniaka skóry. Czerniak błon śluzowych ma inny profil molekularny, nie można stosować standardowego leczenia ukierunkowanego molekularnie. Okazuje się, że skuteczne może być zastosowanie lifileucelu – terapii komórkowej opartej na limfocytach naciekających nowotwór. Z pobranego guza wyizolowuje się limfocyty, namnaża się je, a następnie podaje pacjentowi – wyjaśnił ekspert.

– W tej bardzo trudnej pod względem leczenia grupie chorych nie uzyskano jednak mediany czasu trwania odpowiedzi, a mediana czasu przeżycia wynosiła 19 miesięcy – przedstawił wyniki analizy.

Adaptacja wytycznych NCCN

Poza tym podczas kongresu ESMO prof. Piotr Rutkowski spotkał się z szefową National Comprehensive Cancer Network.

– Narodowy Instytut Onkologii, jako Krajowy Ośrodek Monitorujący, ma podpisaną umowę z NCCN dotyczącą współpracy przy adaptacji amerykańskich wytycznych w onkologii – przypomniał prof. Piotr Rutkowski.

– Omawialiśmy, które wytyczne będziemy adaptować do polskich warunków w przyszłym roku, a które będziemy aktualizować – doprecyzował.

Ponadto w 2024 r. odbędzie się VI Kongres Onkologii Polskiej, podczas którego będą również obecni przedstawiciele NCCN.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Prof. Rutkowski: większość wytycznych w onkologii jest już przygotowana