Nazwa stanowiska nie przesądza o warunkach pracy

Decydujące znaczenie ma rodzaj powierzonej pracy oraz to, czy praca w warunkach szczególnych była wykonywana stale i w pełnym wymiarze. Jeżeli fluoroskopia nie była wykonywana stale, a praca polegała również na opisywaniu zdjęć rentgenowskich, to lekarz radiolog nie był zatrudniony w warunkach szczególnych. 

Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach uprawnia do wcześniejszego przejścia na emeryturę z uwagi na szybsze obniżenie wydolności organizmu. Uprawnienie to stanowi wyjątek od zasady przechodzenia na emeryturę po osiągnięciu pełnego wieku emerytalnego. Przepisy ustanawiające wyjątki muszą być rozumiane ściśle, w sposób gwarantujący zachowanie celu uzasadniającego odstępstwo od zasady. Tak też należy interpretować przepisy rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Stanowią one, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do wcześniejszej emerytury są tylko takie okresy, w których praca w szczególnych warunkach była wykonywana stale i w pełnym wymiarze etatu obowiązującego na danym stanowisku. Dla pracowników radiologii pełny wymiar wynosił 5 godzin na dobę.

Brak wykazu stanowisk

Prace w szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawniało do niższego wieku emerytalnego, zostały wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia. W dziale XIV poz. 4 tego wykazu ujęto prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300 000 MHz w strefie zagrożenia. Wykaz A nie wymienia stanowisk, na których prace te były wykonywane. Nie czyniło tego również zarządzenie ministra zdrowia, które określało stanowiska dla innych prac z wykazu. Podkreślało za to warunek wykonywania pracy stale i w pełnym wymiarze. W związku z tym nie ma żadnych podstaw prawnych do uznania, że samo zatrudnienie na stanowisku lekarza radiologa było równoznaczne z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych. 

Technicy bardziej narażeni

Biorąc pod uwagę zakresy czynności w pracowniach rentgenowskich, można stwierdzić, że obowiązki lekarza radiologa ograniczają się często do nadzoru nad badaniami wykonywanymi przez techników elektroradiologii. Jeżeli badania wykonywali technicy, to oni narażali się na promieniowanie, więc to oni pracowali w warunkach szczególnych. Jeżeli lekarz wykonywał niektóre badania, jak np. fluoroskopię, to zakwalifikowanie jego pracy do warunków szczególnych zależy od tego, czy badania te stanowiły jego podstawowe zajęcie. Jeżeli dochodziły do tego inne obowiązki, np. opisywanie zdjęć wykonanych przez techników, to praca lekarza nie może zostać uznana za pracę w szczególnych warunkach. Za taką mogłoby zostać uznane tylko stałe wykonywanie badań w warunkach narażenia na promieniowanie w pełnym wymiarze czasu pracy. 

Różne obciążenie wzroku

Opisywanie zdjęć rtg w zaciemnionych pomieszczeniach i badania usg nie stanowią pracy w warunkach szczególnych. W dziale XIV poz. 5 wykazu A, gdzie mowa o pracach szczególnie obciążających narząd wzroku i wymagających precyzyjnego widzenia, wyszczególniono, że chodzi wyłącznie o prace w kartografii, przy montażu mikroelementów wymagającym posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych. Zarządzenie ministra zdrowia wskazywało jedynie na stanowisko operatora elektronicznych monitorów ekranowych. Wynika stąd, iż nie wszystkie prace obciążające wzrok można uznać za wykonywane w warunkach szczególnych.

Na zakończenie dodam, że prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz pól elektromagnetycznych przestały być uznawane za wykonywane w warunkach szczególnych po wprowadzeniu emerytur pomostowych, co nastąpiło 1 stycznia 2009 r.

PODSTAWA PRAWNA

1. § 2 ust. 1 oraz wykaz A dział XIV poz. 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.);

2. § 2 oraz wykaz A dział XIV poz. 4 i 5 zarządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z 12 lipca 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej (Dz.Urz. MZ nr 8, poz. 40 ze zm.);

3. wyrok Sądu Najwyższego z 20 listopada 2014 r., sygn. akt I UK 127/14.