Polscy chemicy: odkrycie noblistów pomoże w złożeniu większej molekuły. Takimi molekułami są leki

Nagrodę Nobla z chemii 2021 r. otrzymali 6 października Benjamin List i David W.C. MacMillan za rozwój nowego rodzaju katalizy - tzw. asymetrycznej katalizy organicznej.

Odkrycie skomentowali zebrani z Centrum Dialogu i Współpracy Uniwersytetu Warszawskiego chemicy, reprezentujący uczelnię. Zwrócili oni uwagę na to, że nagrodzeni nobliści skopiowali mechanizmy, które już istnieją w organizmie człowieka.

Bez katalizatorów nie byłoby życia

Jak podkreśliła dr Maria Górna z Wydziału Chemii UW, “to odkrycie jest rdzeniem chemii. (...) Życie powstało dlatego, że reakcje chemiczne przyspieszyły”.

Dodała: - Reakcje chemiczne, które zachodzą w naszym organizmie, są przyspieszone dzięki działaniom katalizatorów. Katalizatorami mogą być różnego rodzaju związki. Ja specjalizuję się białkach, więc najbliższe są mi katalizatory, które są białkami – czyli enzymami. Znane były wcześniej katalizatory, które są związkami zawierającymi metal, a nagrodzeni profesorowie odkryli, jak przyspieszać reakcje chemiczne przy użyciu katalizatorów organicznych – małocząsteczkowych – bez użycia metali ciężkich, albo innych wielkich biologicznych cząsteczek, jakimi są białka – wyjaśniła.

Na odkryciu noblistów skorzysta przemysł farmaceutyczny

Dr Wiktor Lewandowski zwrócił natomiast uwagę na wykorzystanie odkrycia noblistów w farmacji.

– Leki to są molekuły organiczne złożone z atomów. Żeby je zbudować - mówił dr Lewandowski - musimy łączyć cząsteczki w specyficzny sposób – pytanie jak to zrobić, żeby je połączyć dokładnie tak, jakbyśmy chcieli.

Zaznaczył: “To potrafią robić enzymy w naszym ludzkim ciele – do tego natura specjalizowała się przez miliardy lat ewolucji. To można rozbić też z wykorzystaniem katalizatorów opartych na metalach ciężkich, a teraz Nobel został przyznany za opracowanie łagodnej metody, gdzie inne, bardzo proste związki organiczne (złożone z węgla, tlenu, wodoru), można wykorzystać do złożenia większej, dobrze ustrukturyzowanej molekuły”.

Odkrycie nagrodzone chemicznym Noblem to krok w kierunku ochrony środowiska

Prof. Paweł Kulesza poruszył natomiast wpływ odkrycia noblistów na możliwość obniżenia temperatury przy produkcji materiałów – a więc wpływ na środowisko.

– Do wyprodukowania plastiku potrzeba bardzo dużej ilości energii, a to przekłada się na zanieczyszczenie. To odkrycie rodzi nadzieję, że da się zejść do niższych temperatur. Gdyby udało nam się produkować w przyszłości amoniak w niskiej temperaturze, to byłoby to kolejne wielkie osiągnięcie – powiedział Kulesza.

Katalizatory organiczne przyniosą oszczędności

Prof. Sławomir Sęk zwrócił uwagę na wątek ekonomiczny: - Zanim została rozwinięta asymetryczna kataliza organiczna, skazani byliśmy na katalizatory oparte na palladzie czy platynie – i w jednym, i w drugim przypadku pozyskiwanie jest bardzo kosztowne.

– Tutaj mamy do wykorzystania stosunkowo proste molekuły organiczne, których otrzymywanie też jest zdecydowanie mniej kosztowne. Więc tu oprócz wymiaru środowiskowego mamy wymiar ekonomiczny – powiedział profesor.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Nobel z chemii 2021: odkrycia tegorocznych noblistów pozwoliły tworzyć m.in. nowe leki

Medyczny Nobel za odkrycie odsłaniające jedną z tajemnic natury