Personalizowane ćwiczenia są jak lek dla pacjenta z nadciśnieniem

Według autorów konsensusu, leczenie nadciśnienia tętniczego (NT) i jego powikłań pozostaje głównym wyzwaniem w zakresie opieki zdrowotnej. Około 25 proc. zawałów serca w Europie wynika z NT, a szacunki mówią, że do 2025 r. nawet 60 proc. populacji „starego kontynentu” będzie miało nadciśnienie tętnicze. Przyczyn takiego stanu badacze upatrują w dużej mierze w braku aktywności fizycznej Europejczyków.

Nadciśnienie tętnicze - dla kogo ćwiczenia siłowe, dla kogo aerobowe?

„Osoby, które regularnie ćwiczą, mają mniejsze ryzyko wystąpienia udaru mózgu, zawału mięśnia sercowego i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych. To wiadomo od dawna. Jednak jak się okazuje, reakcje fizjologiczne na różne formy aktywności różnią się od wyjściowego poziomu ciśnienia krwi” — komentuje wynik metaanalizy kardiolog prof. dr hab. n. med. Marek Postuła z Centrum Badań Przedklinicznych i Technologii (CePT) Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Naukowcy wzięli pod lupę wyniki 34 randomizowanych badań wysokiej jakości. Sprawdzili, jak różne formy treningów i aktywności fizycznej wpływają na wartości ciśnienia tętniczego w zależności od jego wyjściowych wartości.

„Okazało się, że wpływ wybranych aktywności na wartości ciśnienia jest większy u osób po 45. roku życia. W podsumowaniu konsensusu autorzy piszą, że osoby z prawidłowym ciśnieniem odniosą największe korzyści wykonując izometryczne ćwiczenia siłowe. Taka aktywność może prowadzić do obniżenia ciśnienia skurczowego średnio od 5,4 do 8,3 mm Hg, a rozkurczowego średnio od 1,9 do 3,1 mm Hg” — informuje prof. Postuła.

Z kolei osoby z prawidłowym, ale wysokim ciśnieniem tętniczym (mieszczącym się w przedziale 130-139/85-89 mm Hg) powinny regularnie wykonywać dynamiczne ćwiczenia siłowe. „Dzięki którym ciśnienie skurczowe obniża się średnio od 3,0 do 4,7 mm Hg, a rozkurczowe o 3,2-3,8 mm Hg. Natomiast u pacjentów z nadciśnieniem definiowanym jako wartości równe lub powyżej 140/90 mm Hg, w celu obniżenia ciśnienia zalecane są aktywności aerobowe. Wówczas można mieć nadzieję, że ciśnienie skurczowe obniży się średnio o 4,9 do 12 mm Hg, a rozkurczowe o 3,4 do 5,8 mm Hg. Efekty są więc wymierne i niebagatelne” — przytacza wyniki badań prof. Marek Postuła.

Ćwiczenia i nadciśnienie tętnicze: ważna systematyczność i okresowa kontrola

Badacze wykazali, że efekt hipotensyjny aktywności fizycznej utrzymuje się ok. 24 godziny. Warto zatem ćwiczyć nie rzadziej niż 5-6 razy w tygodniu, najlepiej codziennie. Kluczowa jest także systematyczność.

„U osób, które mają wysokie wartości ciśnienia prawidłowego oraz u pacjentów z pierwszym stopniem NT, bez stwierdzonych dodatkowych czynników ryzyka, wysiłek fizyczny powinien być pierwszym zaleceniem. Taka interwencja powinna trwać kilka miesięcy, następnie należy ocenić jej efekt i reagować adekwatnie do sytuacji. Natomiast jeżeli pacjent, oprócz podwyższonego CT, ma przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych (np. zaburzenia lipidowe, otyłość, cukrzyca, palenie tytoniu), to oceny wpływu aktywności fizycznej na wartości ciśnienia należy dokonać już po kilku tygodniach” — zaznacza kardiolog.

Autorzy konsensusu podkreślają szczególne znaczenie regularnej aktywności fizycznej w prewencji chorób sercowo-naczyniowych u osób obciążonych dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku NT, kobiet, które miały NT indukowane ciążą oraz u osób mających potencjalne czynniki rozwoju nadciśnienia w późnym wieku, np. uszkodzenie funkcji nerek.

Jak ćwiczyć, by obniżyć ciśnienie

• I – osoby z ciśnieniem tętniczym poniżej 130/85 mm Hg

Zalecane ćwiczenia: siłowe izometryczne (polegające na naprzemiennym napinaniu i rozluźnianiu mięśni, np. deseczka, przysiad z oparciem o ścianę).

Efekty? Można liczyć na spadek ciśnienia tętniczego skurczowego o średnio: 5,4-8,3 mm Hg, rozkurczowego o średnio: 1,9-3,1 mm Hg.

• II – osoby z prawidłowym wysokim ciśnieniem tętniczym (130-139/85-89 mm Hg)

Zalecane ćwiczenia: dynamiczne siłowe (np. podnoszenie ciężarów, ćwiczenia z własnym ciałem, typu pompki, przysiady).

Efekty? Można się spodziewać spadku ciśnienia tętniczego skurczowego o średnio: 3,0-4,7 mm Hg, a rozkurczowego o średnio: 3,2-3,8 mm Hg.

• III - osoby z nadciśnieniem tętniczym (140/90 mm Hg i powyżej)

Zalecane ćwiczenia: aerobowe (np. marsz, nordic walking, jogging, jazda na rowerze, pływanie).

Efekty? Można spodziewać się spadku ciśnienia tętniczego skurczowego o średnio: 4,9-12 mm Hg, a rozkurczowego o średnio: 3,4 do 5,8 mm Hg.

Ważne! Efekt hipotensyjny wynikający z ćwiczeń utrzymuje się do 24 godzin, dlatego kluczowa jest regularna aktywność fizyczna.

Źródło: Personalized exercise prescription in the prevention and treatment of arterial hypertension: a Consensus Document from the European Association of Preventive Cardiology (EAPC) and the ESC Council on Hypertension. Eur. J. Prev. Cardiol. 2021, Mar 24.

ZOBACZ TAKŻE:

Aktywność fizyczna osób z problemami kardiologicznymi - wytyczne ESC

Regularne zimowe kąpiele są korzystne dla zdrowia, jednorazowe - nie