P.o. dyrektorzy w świetle ustawy o służbie cywilnej

Obsada analogicznych stanowisk w innych ministerstwach i urzędach centralnych, a także w urzędach wojewódzkich, wygląda podobnie i trwa w takim, wydawałoby się prowizorycznym kształcie już od dawna. Problem ten dotyczy tzw. wyższych stanowisk w służbie cywilnej, które przepisy ustawy o służbie cywilnej nakazują obsadzać w drodze konkursu.
Ustawa o służbie cywilnej, normując procedury konkursowe dla obsadzania najwyższych stanowisk urzędniczych w państwie, nie wyznacza żadnego terminu wszczynania tych procedur bądź obsadzania wolnych stanowisk ani też nie reguluje sytuacji przejściowych, w których stanowiska tego rodzaju pozostają nie obsadzone. Jednocześnie przyznaje ogólne kompetencje do zapewnienia funkcjonowania i ciągłości pracy danego ministerstwa czy innego urzędu centralnego oraz do realizowania polityki personalnej w takim urzędzie - dyrektorowi generalnemu tego urzędu.
Część dyrektorów generalnych wychodzi zaś z założenia, że te ogólne prerogatywy pozwalają im stosować przepisy ustawy według własnych koncepcji organizacji pracy i ścieżek kariery podwładnych oraz formułowanych przez nich samych potrzeb urzędu, ewentualnie według politycznych wytycznych ministra lub rządu. W związku z tym dyrektorzy generalni czują się uprawnieni do decydowania o obsadzaniu stanowisk i do organizowania konkursów tylko na te stanowiska, które uznają za stosowne w tym trybie obsadzić, a w pozostałych przypadkach poprzestają na wyznaczeniu osób pełniących obowiązki dyrektora (lub zastępcy dyrektora). Wszystko to odbywa się przy zadziwiająco bezradnej postawie szefa służby cywilnej, któremu ustawa nakazuje czuwać nad przestrzeganiem jej zasad, kierować procesem zarządzania kadrami w służbie cywilnej oraz przeprowadzać konkursy na wyższe stanowiska.
Niechciane konkursy
Jako główną przyczynę nieobsadzania wyższych stanowisk w drodze konkursu podaje się długotrwałość procedur konkursowych, które według urzędników trwają średnio około 1 roku. Jeżeli nawet procedury te odbywają się w takim tempie, to wypadałoby zastanowić się, w jakim zakresie czas ten rzeczywiście wynika z konieczności wypełnienia wymogów przewidzianych przepisami prawa, a w jakim z niewydolnej organizacji pracy czy po prostu charakterystycznej dla urzędów skłonności do przewlekania prowadzonych spraw. Odpowiednie przepisy ustawy i rozporządzenia prezesa Rady Ministrów przewidują w tym zakresie wiele obowiązków dotyczących przygotowania postępowania konkursowego, jego przeprowadzenia, rozstrzygnięcia oraz rozpatrzenia odwołań od wyniku konkursu. Oczywiście wszędzie tam, gdzie terminy nie zostały określone, postępowanie może ulegać dowolnemu wydłużaniu. Gdyby jednak prowadzone było sprawnie, bez mnożenia niepotrzebnych przeszkód, to sądząc z krótkich terminów określonych w przepisach rozporządzenia, możliwe byłoby przeprowadzenie go w ciągu dwóch - trzech miesięcy, łącznie z procedurą odwoławczą.
W granicach prawa?
Trudno w tej sytuacji zgodzić się z opinią niektórych dyrektorów generalnych, że poprzestając na wyznaczeniu osób pełniących obowiązki dyrektorów departamentów i nie podejmując natychmiastowych kroków w celu wszczęcia procedur konkursowych, działają w granicach prawa, ponieważ ustawa nie określa im w tym zakresie żadnych terminów. Wystarczy, że ustawa stanowi, iż obsadzanie wolnych stanowisk dyrektorów departamentów i ich zastępców następuje w drodze konkursu. Oznacza to, że wyznaczenia osoby pełniącej obowiązki dyrektora nie można traktować na równi z obsadzeniem stanowiska. Jednocześnie z wyznaczeniem takiej osoby powinny zostać wszczęte procedury konkursowe na wakujące stanowisko. W przeciwnym bowiem wypadku mamy do czynienia z naruszeniem zasad służby cywilnej, polegającym na faktycznym obsadzeniu stanowiska z pominięciem procedur konkursowych.
Bezradny szef służby
Praktyka taka powinna być piętnowana i zwalczana przez szefa służby cywilnej. Powinien on powodować wszczynanie postępowań dyscyplinarnych wobec dyrektorów generalnych, odpowiadających za obsadzanie stanowisk w danym urzędzie. Istnieje przecież powołany do tego celu rzecznik dyscyplinarny, działający na polecenie szefa służby cywilnej oraz Wyższa Komisja Dyscyplinarna uprawniona do stosowania całego katalogu kar dyscyplinarnych, przewidzianych w przepisach ustawy.
Tymczasem nic takiego nie zachodzi. Mało tego, odpowiedzialni za taki stan rzeczy urzędnicy wskazują na niedoskonałości ustawy, a zarazem utrzymują, że nie naruszają przepisów i działają w granicach prawa. W ten sposób sprawdza się stara zasada prawna, która w oryginale odnosi się do sądów, ale równie dobrze może być zastosowana do wszelkich urzędników państwowych. Głosi ona, że mądry sąd naprawi swymi wyrokami złe prawo, natomiast zły i nieuczciwy - zdegeneruje dobre. Dlatego też jestem przekonany, że rozwiązanie przedstawionego wyżej problemu, jak i wielu innych, leży nie w kolejnej nowelizacji prawa, lecz w przełamaniu niewłaściwej praktyki jego stosowania.

Podstawa prawna:
1) ustawa z 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 1999 r., nr 49, poz. 483 ze zm.),
2) rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 3 listopada 1999 r. w sprawie sposobu organizowania i szczegółowych zasad przeprowadzenia konkursów na wyższe stanowiska w służbie cywilnej (Dz.U. nr 91, poz. 1028).