Co trzecia Polka ma nadciśnienie

Wśród polskich kobiet w wieku powyżej 60 lat najważniejszą przyczyną zgonów są choroby układu krążenia. Kobiety chorują częściej na choroby sercowo-naczyniowe niż nowotworowe. Jak podkreślają autorzy raportu „Zdrowie i jego zagrożenia. Polki 2013”, na tle Europy populacja polskich kobiet znajduje się w strefie poważnego zagrożenia, bowiem niemal co trzecia mieszkanka naszego kraju (27,5 proc.) ma nadciśnienie.

Analizy danych dotyczących społeczeństw w najbardziej rozwiniętych krajach wykazują różnice poziomów chorobowości kobiet i mężczyzn. Z powodu zawału mięśnia sercowego czy dławicy piersiowej częściej umierają kobiety niż mężczyźni. Prof. Danuta Czarnecka z Collegium Medicum UJ wskazuje, że rocznie z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego umiera w Polsce ok. 82 tys. mężczyzn i 91 tys. kobiet. To u kobiet wykonywane jest znacznie więcej zabiegów rewaskularyzacji i notuje się więcej (nawet dwukrotnie) przypadków niewydolności serca. Przebieg choroby sercowo-naczyniowej jest też cięższy u kobiet niż u mężczyzn. Również występujące u kobiet czynniki ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego stanowią większe zagrożenie. Na przykład palenie tytoniu powoduje dwukrotnie wyższe zagrożenie rozwojem choroby.

Specyficzne ryzyko dla zdrowia kobiet wiąże się z przebyciem ciąży. Hospitalizacja kobiet w wieku 20-39 lat najczęściej wiąże się z ciążą i porodem. Jeśli pojawi się nadciśnienie ciążowe, to ryzyko wystąpienia choroby sercowo-naczyniowej po ciąży rośnie ponaddwukrotnie. Podobnie jest z wystąpieniem cukrzycy ciążowej oraz porodem przedwczesnym.

Onkologiczne niepowodzenia i nadzieje

O ile jednak śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych udaje się zmniejszać, o tyle wciąż nieskutecznie ograniczamy śmiertelność w wyniku nowotworów. Wśród polskich kobiet w wieku 30-59 lat najczęstszą przyczyną zgonów są nowotwory złośliwe.

Liczba rozpoznań raka piersi wynosi około 16 tysięcy rocznie, natomiast liczba zgonów z tego powodu przekracza 6 tysięcy i według danych WHO jest niższa niż średnia europejska. Natomiast znacznie przewyższamy średnią, jeśli chodzi o umieralność kobiet z powodu nowotworów oskrzeli i płuca oraz szyjki macicy. Rocznie rak płuca jest rozpoznawany u ponad 6 tysięcy Polek i podobna liczba kobiet umiera z powodu tej choroby.

W onkologii również potrzebne jest odmienne podejście do zdrowia kobiety i mężczyzny. Jak wskazuje prof. Maciej Krzakowski, konsultant krajowy ds. onkologii klinicznej, wskaźniki pięcioletnich przeżyć względnych chorych, którzy zachorowali w Polsce na nowotwory złośliwe w latach 2000-2002 wynosiły 38,8 proc. dla mężczyzn oraz 48,3 proc. dla kobiet. Zdaniem profesora, u chorych z rozpoznanymi nowotworami „należy dążyć do tworzenia warunków dla kompleksowego prowadzenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w wielospecjalistycznych ośrodkach”.

W związku z tym powinny cieszyć zapowiedzi Narodowego Funduszu Zdrowia stworzenia programu opieki koordynowanej nad chorymi na raka piersi (łącznie z opieką pozabiegową) w wyspecjalizowanych ośrodkach, tzw. Breast Cancer Units. Chęć utworzenia jednego z nich zgłasza m.in. Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki, którego ambicją jest także zorganizowanie ośrodka referencyjnego w terapii nowotworów narządów rodnych.

13 ośrodków koordynowanej opieki nad ciężarną

Wojciech Zawalski, dyrektor Departa-mentu Świadczeń Opieki Zdrowotnej NFZ, zaznacza, że fundusz od początku roku przygotowuje „nowe produkty rozliczeniowe, szyte na miarę oczekiwań i potrzeb pacjenta”, co w praktyce ma oznaczać finansowanie programów terapeutycznych zamiast poszczególnych procedur.

Stworzono już program koordynowanej opieki nad ciężarną w szpitalach szczebla podstawowego. Funkcjonuje on pilotażowo od 1 lipca w 13 ośrodkach. Założeniem jest, aby ciężarna miała zapewnioną opiekę wszystkich specjalistów w jednym ośrodku. Do 19 września w ośrodkach tych odnotowano już 1876 porodów, a opieką jest obecnie objętych ponad 2 tys. kobiet.

Według informacji NFZ, pierwsze dwa miesiące trwania programu dały widoczne efekty. Spadła długość hospitalizacji — noworodek przebywa w szpitalu krócej o około dobę (przeciętnie z 4,2 do 3,48 dnia), również matka przebywa w szpitalu znamiennie krócej. Liczba cięć cesarskich zmniejszyła się o około 2 proc. w stosunku do średniego poziomu krajowego. NFZ pracuje nad zmianą wyceny procedur w ciąży patologicznej oraz wprowadza premię za opiekę nad ciężarną i zdrowym noworodkiem. Od początku roku wprowadzono także współczynniki odzwierciedlające poziom skomplikowania opieki, aby zróżnicować jej finansowanie w zależności od przebiegu ciąży i jej powikłań.

Częścią opieki nad ciężarnymi jest diagnostyka i terapia płodu. Jak podkreśla prof. Krzysztof Szaflik, kierownik Kliniki Ginekologii, Rozrodczości i Terapii Płodu ICZMP w Łodzi: „Wraz z rozwojem fetoskopii, laserów, ultrasonografii trójwymiarowe, możliwe jest postawienie coraz dokładniejszych rozpoznań i leczenie coraz większej liczby patologii. Praktycznie co roku wprowadzane jest leczenie 1-2 nowych rodzajów patologii; obecnie jest ponad 20 sposobów wewnątrzmacicznego leczenia patologii płodu”.

Leczenie niepłodności metodami zgodnymi z EBM

Uzupełnieniem zmian w systemie opieki nad kobietami w ciąży ma być rządowy program leczenia niepłodności. Według wiceministra zdrowia Jarosława Pinkasa, powstanie 16-18 programów leczenia niepłodności, które będą prowadzone w ośrodkach akademickich. Pierwszy z tych ośrodków ma rozpocząć działalność w listopadzie w Łodzi. Zgodnie z programem, w jednym miejscu będzie zapewniona kompleksowa opieka wszystkich specjalistów, a leczenie będzie obejmowało pary (kobietę i mężczyznę) starające się o dziecko. Jak zaznacza dr Pinkas: „Jesteśmy wolni od różnic światopoglądowych. W programie jest miejsce na wszystkie metody mieszczące się w ramach evidence based medicine”.

Populacja senioralna czeka w kolejce

Drugim priorytetem zmian w systemie finansowania świadczeń zdrowotnych, które przygotowuje NFZ, ma być opieka nad kobietą w wieku podeszłym, m.in. w okresie menopauzy. Biorąc pod uwagę zmiany demograficzne, minister Pinkas stwierdza, że: „Stosunkowo niedługo Polska będzie, niestety, krajem nieco schorowanych, samotnych, starszych pań”.

Ten obszar ochrony zdrowia wymagać będzie coraz większych nakładów, a palącą potrzebą staje się przygotowanie nowych rozwiązań organizacyjnych i finansowania opieki nad tą grupą pacjentów.