Odpadów medycznych nie można tak po prostu wyrzucić do kosza

Zwiększająca się z roku na rok masa odpadów medycznych, spowodowana głównie stosowaniem coraz większej ilości różnorodnego sprzętu jednorazowego użytku, pociąga za sobą konieczność odpowiedniego segregowania, przechowywania i unieszkodliwiania odpadów. Gromadzenie ich w nieodpowiednich opakowaniach oraz w nieprzystosowanych do tego celu pomieszczeniach zagraża pacjentom, personelowi medycznemu i środowisku. Natomiast prowadzenie procesu spalania w niewłaściwie odizolowanych pomieszczeniach, na wyeksploatowanych urządzeniach starego typu, często nieszczelnych i w złym stanie technicznym oraz brak systemu oczyszczania spalin powodują, że powstające w trakcie procesu spalania substancje toksyczne mają również niekorzystny wpływ na zdrowie ludzi i stan środowiska naturalnego.
Sytuacja ta nie wynika wyłącznie z braków finansowych, niedociągnięć technicznych bądź uchybień organizacyjnych. Za jej podstawową przyczynę kontrolerzy PIP uznali nieznajomość obowiązujących przepisów prawa lub ich lekceważenie. Ponieważ nieznajomość prawa szkodzi, warto wiedzieć, iż zasady gospodarki odpadami uregulowane zostały kompleksowo i zgodnie z prawodawstwem Unii Europejskiej nowymi przepisami ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. nr 62, poz. 628). Przepisy te znajdują zastosowanie do zakładów opieki zdrowotnej i innych jednostek organizacyjnych służby zdrowia, a także do gabinetów prywatnych jako do wytwórców odpadów medycznych.
Rodzaje odpadów
Przez odpady medyczne rozumie się odpady powstające w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny. Należą do nich następujące rodzaje odpadów (znak nb. wskazuje na odpady niebezpieczne):
1. -Narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki;
2. -Części ciała i organy oraz pojemniki na krew i konserwanty służące do jej przechowywania (nb.);
3. -Inne odpady z diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej, w tym nb. są te, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt (np. zainfekowane pieluchomajtki, podpaski, podkłady);
4. -Chemikalia, w tym nb. odczynniki chemiczne, zawierające substancje niebezpieczne;
5. -Leki, w tym nb. cytotoksyczne i cytostatyczne;
6. -Odpady amalgamatu dentystycznego (nb.);
7. -Zużyte kąpiele lecznicze aktywne biologicznie, w tym nb. o właściwościach zakaźnych;
8. -Pozostałości z żywienia pacjentów oddziałów zakaźnych (nb.).
Do ww. odpadów medycznych dochodzą jeszcze, jak wszędzie, zwykłe odpady komunalne, takie jak szkło, odpady kuchenne, odzież, tekstylia, papier, drewno, metale itp. Wśród nich także pojawiają się odpady niebezpieczne, takie jak rozpuszczalniki, kwasy, oleje i tłuszcze niejadalne, farby, detergenty, baterie i akumulatory, zużyte urządzenia elektryczne itp. Szczegółowy katalog odpadów, podzielonych na grupy i rodzaje, z zaznaczeniem odpadów niebezpiecznych, zawiera rozporządzenie ministra środowiska z 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. nr 112, poz. 1206).
Planuj ilość i rodzaj zużytych materiałów
Działania powodujące powstawanie odpadów powinny być planowane. Należy wybierać takie formy świadczenia usług, z zastosowaniem takich surowców i materiałów, które zapobiegają powstawaniu odpadów lub pozwalają utrzymać ich ilość na możliwie najniższym poziomie, a także ograniczają ich negatywne oddziaływanie na środowisko i ludzi.
Odpady powinny być zbierane w sposób selektywny. Zakazane jest mieszanie odpadów niebezpiecznych różnych rodzajów oraz mieszanie odpadów niebezpiecznych z innymi odpadami, chyba że prowadzi to do poprawy bezpieczeństwa procesów odzysku lub unieszkodliwiania odpadów powstałych po zmieszaniu. W pierwszej kolejności należy poddawać je odzyskowi, a jeżeli nie jest to możliwe z przyczyn technologicznych, ekologicznych lub ekonomicznych, to odpady należy unieszkodliwiać.
Unieszkodliwianiu poddaje się te odpady, z których uprzednio wysegregowano odpady nadające się do odzysku. Składuje się wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe. Odpady powinny być w pierwszej kolejności poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania, a jeżeli nie jest to możliwe, powinny być przekazywane do odzysku lub unieszkodliwienia do najbliżej położonych miejsc. Transport odpadów niebezpiecznych powinien odbywać się z zachowaniem przepisów obowiązujących przy transporcie materiałów niebezpiecznych.
Tylko działalność nie pociągająca za sobą wytwarzania żadnych odpadów niebezpiecznych może być rozpoczynana bez potrzeby podejmowania wstępnej procedury administracyjnej. Inne odpady mogą być wówczas wytwarzane w ilości do 5 ton rocznie. Przekroczenie tych granic wymaga co najmniej złożenia informacji, a przy poważniejszych przedsięwzięciach: uzyskania odpowiedniej decyzji lub pozwolenia. To, co będzie w danym wypadku wymagane, zależy nie tylko od ilości wytwarzanych odpadów, ale również od tego, czy dany ZOZ lub gabinet prowadzi tzw. instalację, czyli eksploatuje urządzenie, zespoły urządzeń lub obiekty budowlane powodujące emisję substancji bądź energii do środowiska naturalnego (do powietrza, wody, gleby lub ziemi). W przypadku szpitali będą to najczęściej urządzenia ściekowe i spalarnie.
Meldunek do starosty
Wytwarzanie bez instalacji najmniejszej nawet ilości odpadów niebezpiecznych, bez których trudno sobie wyobrazić rozwijanie działalności medycznej lub wytwarzanie (z instalacją lub bez) ponad 5 ton innych odpadów, wymaga przedłożenia właściwemu staroście (na dwa miesiące przed rozpoczęciem działalności) informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania nimi. Informacja taka powinna zawierać:
1) -wyszczególnienie rodzajów odpadów przewidzianych do wytwarzania, a w przypadkach gdy określenie rodzaju nie jest wystarczające do ustalenia zagrożeń, jakie te odpady mogą powodować, starosta może wezwać wnioskodawcę do podania podstawowego składu chemicznego i właściwości odpadów,
2) -określenie ilości odpadów poszczególnych rodzajów przewidzianych do wytwarzania w ciągu roku,
3) -informacje wskazujące na sposoby zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko,
4) -szczegółowy opis sposobów gospodarowania odpadami, z uwzględnieniem zbierania, transportu, odzysku i unieszkodliwiania odpadów,
5) -wskazanie miejsca i sposobu magazynowania odpadów.
Do rozpoczęcia działalności można przystąpić, jeżeli w terminie 30 dni od dnia złożenia informacji starosta nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji.
Zatwierdzenie programu utylizacji
Jeżeli prowadzi się instalację, to najmniejsza ilość odpadów niebezpiecznych sprawia, że potrzebna jest decyzja zatwierdzająca program gospodarki odpadami. Także wytwarzanie bez instalacji odpadów niebezpiecznych w ilości powyżej 100 kg rocznie wymaga uzyskania takiej decyzji.
Wniosek o zatwierdzenie programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi, do którego dołącza się ten program, należy przedłożyć właściwemu staroście na dwa miesiące przed rozpoczęciem działalności. Program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, dołączany do wniosku, powinien zawierać te same punkty, co wyżej przedstawiona informacja. Natomiast we wniosku o zatwierdzenie programu należy dodatkowo określić czas prowadzenia działalności związanej z wytwarzaniem odpadów.
Decyzja zatwierdzająca program gospodarki odpadami niebezpiecznymi określa:
1) -ilość odpadów niebezpiecznych poszczególnych rodzajów dopuszczonych do wytworzenia w ciągu roku,
2) -sposoby gospodarowania odpadami niebezpiecznymi,
3) -miejsce i sposób magazynowania odpadów niebezpiecznych,
4) -termin obowiązywania decyzji, wydawanej na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat.
Czy masz pozwolenie?
Jeżeli prowadzi się instalację i wytwarza powyżej 1 tony odpadów niebezpiecznych lub 5 tysięcy ton innych odpadów rocznie, to należy wystąpić o specjalne pozwolenie.
Wniosek o wydanie pozwolenia na wytwarzanie odpadów powinien zawierać punkty wymienione w informacji o odpadach, a ponadto spełniać szczegółowe wymagania określone w przepisach prawa ochrony środowiska dla uzyskania pozwolenia na eksploatację instalacji.
Pozwolenie na wytwarzanie odpadów powinno zawierać to wszystko, co zawiera decyzja zatwierdzająca program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, z uwzględnieniem odpadów innych niż niebezpieczne. Dodatkowo powinno spełniać szczegółowe wymagania określone w przepisach prawa ochrony środowiska, dotyczące rodzaju i parametrów instalacji, wielkości dopuszczalnej emisji itp.
Starosta, a w poważniejszych przedsięwzięciach - wojewoda, odmawia wydania pozwolenia na wytwarzanie odpadów w przypadkach określonych w przepisach o ochronie środowiska lub jeżeli zamierzony sposób gospodarki odpadami mógłby powodować zagrożenia dla ludzi lub dla środowiska albo gdy jest niezgodny z planami gospodarki odpadami.
Nie każdy ZOZ i lekarz musi zajmować się gromadzonymi u siebie odpadami samodzielnie; może zlecić gospodarowanie nimi każdemu innemu posiadaczowi odpadów. Może nim być np. inny ZOZ, szpital, a najlepiej: profesjonalna firma, posiadająca zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gospodarowania odpadami.