Nowy raport OECD: polski system ochrony zdrowia w wielu miejscach “świeci się” na czerwono

W raporcie, obejmującym głównie dane z 2021 r. i częściowo z 2022 r., przedstawiono między innymi przegląd 20 podstawowych wskaźników efektywności systemów opieki zdrowotnej, zebranych w pięciu grupach:

1. Stan zdrowia

• Oczekiwana długość życia - lata życia w chwili urodzenia
• Umieralność, której można uniknąć - zgony, którym można zapobiec i które można leczyć (na 100 000 osób, standaryzowane względem wieku)
• Choroby przewlekłe - częstość występowania cukrzycy (% dorosłych, standaryzowana wiekowo)
• Samoocena stanu zdrowia - populacja w złym stanie zdrowia (% populacji w wieku 15+)

2. Czynniki ryzyka dla zdrowia

• Palenie tytoniu - osoby palące codziennie (% populacji w wieku 15+)
• Alkohol - litry spożyte na osobę (populacja w wieku 15+), na podstawie danych dotyczących sprzedaży
• Otyłość - populacja ze wskaźnikiem masy ciała (BMI) ≥30 (% populacji w wieku 15+)
• Zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego - zgony spowodowane pyłem zawieszonym, zwłaszcza PM2,5 (na 100 000 osób)

3. Dostęp do opieki

• Zasięg populacji objętej podstawowym zestawem usług (% populacji)
• Zasięg populacji zadowolonej z dostępności wysokiej jakości opieki zdrowotnej (% populacji)
• Ochrona finansowa - wydatki objęte obowiązkowymi systemami przedpłat (% całkowitych wydatków)
• Zakres usług - populacja zgłaszająca niezaspokojone potrzeby w zakresie opieki medycznej (% populacji)

4. Jakość opieki

• Bezpieczna podstawowa opieka zdrowotna - przepisane antybiotyki (określona dzienna dawka na 1 000 osób)
• Skuteczna podstawowa opieka zdrowotna - hospitalizacje możliwe do uniknięcia (na 100 000 osób, standaryzowane według wieku i płci)
• Skuteczna opieka profilaktyczna - badania mammograficzne w ciągu ostatnich dwóch lat (% kobiet w wieku 50-69 lat)
• Skuteczna opieka wtórna - 30-dniowa śmiertelność po ostrym zawale mięśnia sercowego i udarze niedokrwiennym mózgu (na 100 przyjęć osób w wieku 45 lat i starszych, standaryzowana wiekiem i płcią)

5. Możliwości i zasoby systemu opieki zdrowotnej

• Łączne wydatki na zdrowie (na mieszkańca, w USD według parytetu siły nabywczej oraz % PKB)
• Liczba praktykujących lekarzy (na 1 000 osób)
• Liczba praktykujących pielęgniarek (na 1 000 osób)
• Liczba łóżek szpitalnych (na 1 000 osób)

System ochrony zdrowia w Polsce na tle innych krajów OECD - w których obszarach "świecimy się" na czerwono?

Z nowego raportu "Health at a Glance“ wynika, że ostajemy znacząco od średniej dla krajów OECD pod względem oczekiwanej długości życia - 75,5 roku (średnia to 80,3 roku) oraz śmiertelności możliwej do uniknięcia (344 zgony na 100 tys., średnia OECD to 237 zgonów).

Jesteśmy krajem z największą liczbą zgonów spowodowanych pyłem zawieszonym - według raportu w 2019 r. zanieczyszczenie powietrza było odpowiedzialne w Polsce za 73,3 zgony na 100 tys. mieszkańców (średnia w krajach OECD wyniosła 28,9 zgonów).

W raporcie zaznaczono także, że mamy wyraźnie niższy od średniej procent populacji objętej podstawową opieką zdrowotną - 94% przy średniej wynoszącej 97,9%.

Najbardziej odstajemy jednak pod względem zadowolenia z dostępności wysokiej jakości opieki zdrowotnej - zadowolonych jest tylko 51% Polek i Polaków przy średniej 66,8%, za nami są tylko Chile, Kolumbia, Grecja, Węgry. Warto podkreślić, że są to dane nowsze od pozostałych, bo pochodzące z 2022 r.

Bardzo źle wypadamy także pod względem ilości przepisywanych antybiotyków. W Polsce dzienna dawka przepisywanych antybiotyków na 1000 osób wyniosła 18,8 przy średniej dla krajów OECD wynoszącej 13,1. Tymczasem ten sam wskaźnik dla Austrii wyniósł 7,2, dla Holandii 7,6, a dla Niemiec 8,1. Co ważne, w przypadku Polski mamy do czynienia z tendencją wzrostową.

CZYTAJ WIĘCEJ: Raport OECD: Polska w czołówce krajów przepisujących największą ilość antybiotyków

Kolejnym “czerwonym” wskaźnikiem dla Polski są hospitalizacje możliwe do uniknięcia - mamy ich aż 663 na 100 tys. osób (średnia to 463 hospitalizacje).

Znacząco odstajemy też pod względem liczby wykonywanych mammografii: według danych za 2021 r. wykonało ją w ciągu ostatnich 2 lat tylko 33,2% Polek w wieku 50-69 lat, przy średniej wynoszącej 55,1%.

Wydatki na zdrowie, liczba lekarzy i pielęgniarek - jak Polska wypada na tle innych krajów OECD?

Jeśli chodzi o wydatki na zdrowie, mimo rosnących nakładów, które wyniosły w 2022 r. 6,7% PKB (2973 USD na osobę), wciąż daleko nam do średniej OECD, która wyniosła 9,2% PKB (4986 USD na osobę).

Aczkolwiek, jak zaznaczono w raporcie, większe zasoby nie przekładają się automatycznie na lepsze wyniki zdrowotne. Dobrym przykładem są tu Stany Zjednoczone z rekordowymi nakładami na opiekę zdrowotną. W 2022 r. Stany Zjednoczone wydały na ten cel znacznie więcej niż jakikolwiek inny kraj (12 555 USD na osobę, skorygowane o siłę nabywczą). Wydatki USA na zdrowie były też rekordowe jako udział w produkcie krajowym brutto (aż 16,6% PKB).

Duża część wydatków na opiekę zdrowotną przekłada się natomiast na wynagrodzenia pracowników, dlatego liczba lekarzy i pielęgniarek jest ważnym wskaźnikiem monitorującym wykorzystanie zasobów. Według raportu w 2021 r. w Polsce było 3,4 lekarzy na 1000 mieszkańców. W innych krajach liczba lekarzy wahała się od mniej niż 2,5 na 1000 mieszkańców w Turcji do ponad 5 na 1000 mieszkańców w Norwegii, Austrii, Portugalii i Grecji. Średnia dla krajów OECD to 3,7 lekarzy na 1000 mieszkańców. W raporcie zaznaczono, że dane dla Portugalii i Grecji są zawyżone, ponieważ obejmują wszystkich lekarzy uprawnionych do wykonywania zawodu.

Pod względem liczby pielęgniarek Polska odstaje znacząco od średniej. W krajach OECD na 1000 mieszkańców przypadało w 2021 r. średnio nieco ponad 9 pielęgniarek - od mniej niż 3 na 1000 w Kolumbii, Turcji i Meksyku do ponad 18 na 1000 w Finlandii, Szwajcarii i Norwegii. Wskaźnik dla Polski to 5,7 pielęgniarek na 1000 mieszkańców.

Ostatnim parametrem analizowanym w raporcie jest liczba łóżek szpitalnych. Pod tym względem Polska co prawda jest powyżej średniej - w 2021 r. mieliśmy 6,3 łóżka szpitalne na 1000 mieszkańców (średnia w krajach OECD to 4,3 łóżka), jednak - jak zaznaczono w raporcie - nadwyżka łóżek może powodować niepotrzebne wykorzystanie, a tym samym koszty - zwłaszcza w przypadku pacjentów, których wyniki mogą nie ulec poprawie dzięki intensywnej terapii.

Źródło: Health at a Glance 2023. OECD Indicators