Nie zawsze błahy katar u dzieci

Nie należy jednak zapominać, że przyczyną kataru mogą być poważne schorzenia, np. mukowiscydoza, mukopolisacharydoza, sarkoidoza, zaburzenia odporności, nowotwór itd. W takich przypadkach katarowi zwykle towarzyszą inne objawy. Podstawowy wywiad powinien zawierać pytania dotyczące czasu trwania kataru, jego charakteru oraz wpływu na funkcjonowanie dziecka: czy powoduje zaburzenia snu, czy towarzyszy mu opóźnienie wzrostu, ból w klatce piersiowej oraz objawy infekcji innych narządów. Endoskopia jamy nosowej jest szczególnie pomocna przy poszukiwaniu ciała obcego.
Podręczniki dzielą przyczyny kataru na trzy kategorie: zapalne, zakaźne i strukturalne. Przyczyny zapalne dzielone są z kolei na alergiczne i niealergiczne. W praktyce klinicznej przydatny jest podział na dwie grupy: z przejrzystą wydzieliną nosową i z wydzieliną podbarwioną na zielonkawo. W ramach pierwszej grupy mieści się zapalenie wywołane działaniem alergenów, katar spowodowany zaburzeniami naczynioruchowymi oraz wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego.
Rozpoznanie alergicznego zapalenia śluzówki nosa jest bardzo prawdopodobne, gdy chory kicha, ma zmiany skórne lub zdiagnozowano u niego wysiękowe zapalenie ucha środkowego. Dziecko z zapaleniem alergicznym oddycha przez usta, ma obrzęki wokół oczu. W wymazie z nosa stwierdza się ponad 25 proc. eozynofili. Jeśli dominują neutrofile, wówczas przyczyną kataru jest najprawdopodobniej zakażenie. Najlepszym sposobem leczenia jest unikanie kontaktu z alergenem. Leków zmniejszających objawy jest wiele, ale większość z nich nie była testowana u dzieci.
Najprostszym leczeniem jest regularne podawanie do nosa kropli lub aerozolu z soli fizjologicznej, dzięki czemu usuwanie cząsteczek alergenu oraz mediatorów reakcji zapalnej jest bardziej efektywne, a funkcja rzęsek ulega poprawie. Leki obkurczające naczynia mogą być wykorzystywane sporadycznie. Jeśli dojdzie do bakteryjnego nadkażenia, konieczne może być zastosowanie antybiotyków. Jeśli objawy są bardzo nasilone i długotrwałe, zaleca się donosowe stosowanie steroidów o małej zdolności do przenikania do krwiobiegu (np. Fluticasone propionate lub Mometasone fuorate).
Czynnikami wyzwalającymi zaburzenia naczynioruchowe w jamie nosowej (wskutek nadaktywności układu parasympatycznego) są na przykład: zmiany wilgotności lub temperatury otoczenia, dym i zanieczyszczenie powietrza, niedoczynność tarczycy, cukrzyca, zaburzenia gospodarki wapniowej, leki antypsychotyczne, lęk, stres, ćwiczenia fizyczne itd. Katar naczynioruchowy jest najsilniejszy rankiem. W jego leczeniu wykorzystuje się leki antycholinergiczne blokujące receptory muskarynowe. Można też stosować steroidy i leki antyhistaminowe.
Z kolei wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego najczęściej obserwuje się po urazie czaszki lub po operacji neurochirurgicznej i jest zwykle jednostronny. Przy podejrzeniu tego schorzenia należy wykonać biochemiczne badanie wydzieliny. Jeśli katar jest zielonkawo lub żółtawo podbarwiony, należy przede wszystkim stwierdzić, czy dotyczy jednego, czy obu przewodów nosowych. W przypadku wycieku z jednego przewodu nosowego istnieje duże prawdopodobieństwo, że mamy do czynienia z ciałem obcym w jamie nosowej. Przejrzysta początkowo wydzielina zmienia kolor wskutek bakteryjnego nadkażenia. Jeśli ciało obce nie zostanie usunięte, wokół niego pojawią się złogi soli wapnia i magnezu.
Inną przyczyną jednostronnego wycieku z nosa może być istotne skrzywienie przegrody nosowej lub wrodzone anomalie - na przykład jednostronna niedrożność jamy nosowej. Obustronny ropny wyciek z nosa najczęściej spowodowany jest zakażeniem, zwykle Haemophilus influenzae, Streptococcus i Staphylococcus oraz Moraxella catarrhalis. Konieczne jest zastosowanie antybiotyków o szerokim spektrum działania. U niektórych dzieci schorzenie często nawraca. Należy wówczas dokładnie przyjrzeć się przyczynom tego stanu. Dziecko może być uczulone, mieć powiększone migdałki lub polipy w jamie nosowej, które utrudniają drenaż śluzu.

Źródło: Curr. Pediatrics 2005, 15: 213-220.