Osteoporoza jest zwykle procesem ogólnoustrojowym. Oczywiście, mimo takiego uogólnionego charakteru procesu zaniku kostnego, osteoporoza nie rozwija się identycznie w całym szkielecie i zależy od wielu czynników.

Proces osteoporotyczny zaczyna się od kości beleczkowych

W pierwszej kolejności objawy procesu chorobowego dotyczą części szkieletu zawierającego istotę beleczkową, ponieważ kość beleczkowa jest wielokrotnie bardziej aktywna metabolicznie niż kość zbita. Kość beleczkowa znajduje się w nasadach kości długich oraz w trzonach kręgów. Stąd typowa lokalizacja najwcześniej występujących złamań to złamanie kości promieniowej (tu obok zaniku kostnego, ważnym czynnikiem sprzyjającym złamaniu Collesa jest mechanizm upadku na wyciągniętą kończynę górną) i złamanie kręgu.

Jak dość powszechnie wiadomo, osteoporoza długo pozostaje procesem bezobjawowym, a złamanie należy traktować jako objaw choroby o znacznym stopniu zaawansowania. Trzeba też pamiętać, że złamanie osteoporotyczne to, obok zaawansowanego wieku i niskiej masy kostnej, najsilniejszy czynnik ryzyka kolejnych złamań. Zatem każde spostrzeżenie, mogące nasunąć podejrzenie obecności procesu zaniku kostnego, nim dojdzie do pierwszego złamania, jest bardzo istotne.

Takim objawem może być zmniejszenie wzrostu o 3-5 cm, ale także obecność tzw. klinicznych czynników ryzyka osteoporozy (złamania biodra u rodziców, palenie papierosów, stosowanie niektórych leków, choroby nerek, wątroby, jelit lub narządów endokrynnych). Ale są także i inne możliwości identyfikacji takiego wczesnego sygnału. Traktuje o tym omawiany artykuł.

Związki między zmianami metabolizmu kostnego a parodontozą - o czym świadczą wyniki japońskiego badania

Autorzy zaprezentowali możliwe związki między zmianami metabolizmu kostnego a parodontozą. W badaniu przeprowadzonym przez naukowców japońskich poddano ocenie grupę 3670 kobiet po menopauzie. Na podstawie danych oceniających obecność cech klinicznych parodontozy wyłoniono takie pacjentki, a pozostałe stanowiły grupę kontrolną. Nie było w grupie badanej osób bezzębnych. Wyjściowo pacjentki z parodontozą miały niższą wartość pomiaru densytometrycznego całego biodra. Obie grupy poddano terapii osteoporozy i poprawa wyników densytometrycznych u kobiet bez parodontozy była mniejsza niż u pozostałych pacjentek.

Sądzę, że wyniki tego badania wskazują, iż metabolizm mineralny jest odmienny u osób z parodontozą. Oczywiście, pełne udokumentowanie takiego stanu rzeczy wymaga zebrania szerokich danych badawczych, np. markerów obrotu kostnego wraz ze szczegółową analizą stopnia zaawansowania i czasem trwania parodontozy. Istotne mogłyby być także dane dotyczące samej osteoporozy, która obok przyczyny związanej ze stanem po menopauzie i starzeniem się może być modyfikowana przez szereg czynników (choroby współistniejące, stosowane leki, czynnik dziedziczenia). Niemniej wyniki badania są cenne z praktycznego punktu widzenia.

Ubytki zębów a ocena densytometryczna

Chciałbym w tym miejscu odnieść się do moich doświadczeń zawodowych i naukowych, dotyczących powiązania ogólnoustrojowej osteoporozy z problemami stomatologicznymi. Pamiętam, że w pierwszych latach mojej pracy z pacjentami z osteoporozą, a było to na początku lat 90., trafiały do mnie osoby kierowane przez stomatologów. Z reguły byli to pacjenci posiadający sztuczne uzębienie, u których dochodziło do szybkiego ich luzowania. Badania densytometryczne zwykle wykazywały wyniki obniżone. Był wyraźny związek pomiędzy zaawansowaniem procesu osteoporotycznego, ocenianego przecież w odległym miejscu szkieletu, a zmianami w obrębie twarzoczaszki. Te wyrywkowe obserwacje skłoniły mnie do podjęcia tego tematu badawczego.

W jednym projekcie oceniałem wraz z grupą współbadaczy związek między liczbą zębów a wynikami badań densytometrycznych. Wykazaliśmy, że mniejszej liczbie zębów towarzyszyły niższe wyniki pomiarów densytometrycznych. W innych badaniach skupiliśmy się na danych dostarczanych przez zdjęcia pantomograficzne żuchwy. Okazało się, że zanik wyrostka zębodołowego także wykazywał pewne związki z procesem zaniku kostnego.

Jeszcze bardziej intrygujące dane przyniosła praca, w której w grupie pacjentek po menopauzie dwukrotnie dokonaliśmy bardzo trudnego do wykonania pomiaru masy kostnej samej żuchwy. Były to tylko pacjentki całkowicie bezzębne, bo tylko wtedy było w ogóle możliwe wykonanie takiego badania. Wykazaliśmy obecność dynamicznego procesu zaniku kostnego w obrębie żuchwy, sięgającego 2 proc. rocznie, co znacznie przewyższa średnie tempo w innych, rutynowo badanych miejscach szkieletu, np. w kręgosłupie lędźwiowym lub bliższym końcu kości udowej. Te wyniki były zgodne z obserwacjami dotyczącym pacjentek ze świeżo założonymi protezami, które w krótkim czasie nie mogły być używane z powodu ich obluzowania.

Wskazane przez autorów japońskich związki pozornie tylko lokalnego procesu chorobowego, za jaki można by uważać parodontozę, z pomiarami w odległych miejscach szkieletu, przypomina, że organizm stanowi całość funkcjonalną, a obserwowane zmiany chorobowe mogą być ze sobą powiązane.

Piśmiennictwo:

1. Taguchi A. i wsp.: Influence of symptomatic periodontal disease on changes in skeletal bone density during medication therapy for osteoporosis in postmenopausal women: the Japanese Osteoporosis Intervention Trial (JOINT)-04 and JOINT-05. Arch. Osteoporos. 2022, 17, 7.
2. Drozdzowska B. i wsp.: Tooth count in elderly women in relation to their skeletal status. Maturitas 2006, 55,2,126-131.
3. Pluskiewicz W. i wsp.: Mandibular bone mineral density measured using dual-energy X-ray absorptimetry relationship to hip bone mineral density and quantitative ultrasound at calcaneus and hand phalanges. Br. J. Radiol. 2000, 73: 288-292.
4. Drozdzowska B. i wsp.: Longitudinal changes in mandibular bone mineral density compared with hip bone mineral density and quantitative ultrasound at calcenous and hand phalanges. Br. J. Radiol. 2002, 75: 743-747.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Powiązanie choroby przyzębia i reumatoidalnego zapalenia stawów

Prof. Piotr Głuszko: Osteoporoza dotyczy ponad 2,5 mln pacjentów