Metody zabezpieczenia płodności u pacjentów onkologicznych

Liczba pacjentów onkologicznych w Polsce wzrasta. Wśród nich są także osoby w wieku rozrodczym, które mogą rozważać posiadanie potomstwa w przyszłości.

– Niestety, nie tylko choroba nowotworowa, lecz także leczenie onkologiczne mają destrukcyjny wpływ na płodność” – podkreśliła dr n. med. Joanna Kufel-Grabowska z Katedry i Kliniki Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, przewodnicząca Sekcji Płodności w Chorobie Nowotworowej (Oncofertility) Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.

Rodzaj leczenia onkologicznego ma znaczenie dla zachowania płodności

Ekspertka wyjaśniła, że wpływ leczenia onkologicznego na płodność zależy od wielu czynników, takich jak: wiek pacjenta, stopień zaawansowania choroby nowotworowej i rodzaj zastosowanego leczenia.

Leczenie chirurgiczne pacjenta onkologicznego, polegające na usunięciu jąder u mężczyzn, macicy i/lub przydatków u kobiet, w oczywisty sposób prowadzi do bezpłodności, czyli trwałej niezdolności do rozrodu.

– Natomiast chemioterapia może powodować bezpłodność lub niepłodność, która jest stanem przejściowym. To, w jaki sposób chemioterapia wpłynie na płodność, zależy m.in. od rodzaju i dawki cytostatyków oraz liczby cykli leczenia – powiedziała dr Joanna Kufel-Grabowska.

Zmiany w funkcjonowaniu jąder i jajników mogą nastąpić także w wyniku zastosowania radioterapii:

– Radioterapia przyczynia się do rozpadu DNA komórek i ich zniszczenia – dotyczy to zarówno komórek nowotworowych, jak i zdrowych, w tym tych rozrodczych – doprecyzowała ekspertka.

Negatywny wpływ na płodność mogą mieć też nowoczesne metody leczenia nowotworów, takie jak m.in. immunoterapia.

– Immunoterapia nie przyczynia się bezpośrednio do uszkodzenia jąder czy jajników, ale może prowadzić do zaburzeń endokrynologicznych czy stanów zapalnych w organizmie, co może skutkować upośledzeniem płodności – wyjaśniła dr Joanna Kufel-Grabowska.

Niektórzy w ogóle rezygnują z potomstwa

Macierzyństwo pod znakiem zapytania może postawić również hormonoterapia:

– U kobiet chorujących na raka piersi przez 5-10 lat stosuje się hormonoterapię. Część z nich w chwili rozpoznania nowotworu jest w wieku rozrodczym. W momencie, kiedy zakończą leczenie, może się okazać, że zajście w ciążę nie jest już możliwe – zaalarmowała ekspertka.

Jak wyjaśniła dr Joanna Kufel-Grabowska, leczenie onkologiczne u kobiet może skutkować m.in. spadkiem rezerwy jajnikowej (czyli ilości komórek jajowych w jajnikach). Z kolei u mężczyzn może doprowadzić m.in. do zaburzenia w produkcji plemników: zmniejszenia ich liczby, ruchliwości, nieprawidłowości w budowie morfologicznej, a nawet do całkowitego braku plemników, czyli tzw. azoospermii.

– Może się zdarzyć, że po zakończeniu chemioterapii niepłodność minie, choć nie możemy być do końca tego pewni. Dlatego decyzje o zabezpieczeniu płodności należy podjąć na samym początku choroby, przed podjęciem leczenia onkologicznego – podkreśliła.

Wskazała przy tym, że liczba osób, które decydują się na potomstwo po zakończeniu terapii przeciwnowotworowej, jest bardzo niska, co może wynikać nie tylko z problemów z płodnością. Część osób po prostu obawia się posiadać dzieci, mając na względzie np. zagrożenia, jakie niesie za sobą ciąża po przebytej chorobie i leczeniu onkologicznym.

Bankowanie nasienia, zamrażanie komórek jajowych/zarodków

Istnieje kilka metod zabezpieczenia płodności przed podjęciem leczenia onkologicznego.

– U mężczyzn jest to bankowanie nasienia, a u kobiet zamrożenie komórek jajowych albo zarodków – pod warunkiem, że mają partnera i zdecydują się na zapłodnienie pozaustrojowe. U kobiet istnieje również możliwość zamrożenia jajnika, którego pobiera się podczas laparoskopii – wyjaśniła dr Joanna Kufel-Grabowska.

Ekspertka wskazała, że ta ostatnia metoda jest stosowana przede wszystkim u dziewczynek w wieku przedpokwitaniowym.

– Z kolei u chłopców przed osiągnięciem dojrzałości płciowej przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego istnieje możliwość zamrożenia tkanki jądra, choć jest to metoda eksperymentalna – wskazała.

Niestety, w Polsce wyżej wymienione metody zabezpieczania płodności nie są refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

– Polskie Towarzystwo Onkologicznej podejmuje działania, aby w tej kwestii zaszły zmiany, ale myślę, że jeszcze długa droga przed nami – stwierdziła dr Joanna Kufel-Grabowska.

Niezbędna współpraca onkologów z lekarzami medycyny rozrodu

W niektórych miastach w Polsce procedury zabezpieczenia płodności są refundowane przez samorządy. Ich listę można znaleźć na stronie www.mamrakachcedziecko.pl – portalu informacyjnym i edukacyjnym Fundacji Polskiej Ligi Walki z Rakiem. Na stronie znajdują się także informacje dotyczące możliwości zachowania płodności u chorych na nowotwory oraz numer infolinii, pod którym można uzyskać bezpłatną konsultację ze specjalistami – nie tylko onkologami, lecz także psychologami, seksuologami czy ginekologami.

– W celu zabezpieczenia płodności pacjentów onkologicznych niezbędna jest współpraca onkologów z lekarzami medycyny rozrodu i innymi specjalistami – podkreśliła dr Joanna Kufel-Grabowska.

Dodała, że w sierpniu 2023 r. Sekcja Płodności w Chorobie Nowotworowej Polskiego Towarzystwa Onkologicznego wydała wytyczne dla medyków dotyczące zabezpieczenia płodności u chorych onkologicznych.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Jak chronić płodność pacjentów chorych na raka