klin o prostaciie

Dr Jarosław Woroń, Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii CM UJ w Krakowie, Uniwersytecki Ośrodek Monitorowania i Badania Niepożądanych Działań Leków:

Leczenie farmakologiczne stosuje się u pacjentów, u których występują dolegliwości związane z łagodnym przerostem gruczołu krokowego (benign prostatic hyperplasia, BPH), ale nie stwierdza się jeszcze bezwzględnych wskazań do leczenia operacyjnego, a także u pacjentów, którzy czekają na zabieg lub odczuwają podrażnienie po zabiegach urologicznych. Leczeniu farmakologicznemu poddawani są również pacjenci, u których nie można przeprowadzić zabiegu operacyjnego z powodu ogólnego stanu zdrowia czy ryzyka powikłań pozabiegowych.
Leki alfa-1 adrenolityczne
i inhibitory 5-alfa-reduktazy
Lekami rekomendowanymi do leczenia osób z BPH są blokery receptorów alfa-adrenergicznych oraz inhibitory 5-alfa-reduktazy. Stosowanie leków alfa-1 adrenolitycznych zmniejsza zarówno subiektywne dolegliwości chorego, jak i redukuje ryzyko rozwoju powikłań. Leki te w związku z blokowaniem receptorów alfa-1 adrenergicznych powodują zmniejszenie napięcia mięśni stercza oraz szyi pęcherza moczowego. Wśród leków alfa-1 adrenolitycznych wyróżniamy preparaty charakteryzujące się uroselektywnością oraz preparaty, które oprócz działania na receptory alfa-1 w układzie moczowym wykazują także wpływ na napięcie mięśniówki gładkiej naczyń. Uroselektywność tamsulozyny i alfuzosyny związana jest z wysokim powinowactwem tych leków do receptorów alfa-1A, które są zlokalizowane w obrębie stercza, oraz do receptorów alfa-1D, które są obecne w obrębie pęcherza moczowego.
Z kolei doksazosyna i terazosyna wpływają także w znaczącym stopniu na receptory alfa-1 zlokalizowane w naczyniach, co powoduje, że mogą częściej niż preparaty uroselektywne być przyczyną występowania ortostatycznych spadków ciśnienia krwi. U pacjentów przyjmujących równocześnie inne leki hipotensyjne (w szczególności o znacznym działaniu wazodilatacyjnym) należy zachować ostrożność przy stosowaniu leków z tej grupy. Skuteczność alfa-1 adrenolityków mogą zmniejszać leki stosowane doustnie w leczeniu przeziębienia i grypy, które w swoim składzie zawierają składniki alfa-1 adrenomimetyczne (pseudoefedryna, fenylefryna) zmniejszające objawy kataru.
W patogenezie BPH ma swój udział dihydrotestosteron, dlatego też w leczeniu znajdują zastosowanie leki hamujące 5-alfa-reduktazę, która przekształca testosteron do dihydrotestosteronu. U pacjentów z BPH stosowany jest finasteryd, który blokuje 2 typ 5-alfa-reduktazy, oraz dutasteryd, który ma zdolność do blokowania obydwu izoform 5-alfa-reduktazy, czego konsekwencją jest obniżenie stężenia dihydrotestosteronu o ponad 90 procent.
Aktywne związki
w lekach pochodzenia roślinnego
W Polsce dużą popularnością cieszą się preparaty pochodzenia roślinnego. W badaniach klinicznych potwierdzono zasadność stosowania wyciągów z Serenoa repens oraz Pygeum africanum. Natomiast skuteczność innych preparatów opiera się głównie na efekcie placebo oraz zjawiskach sugestii i autosugestii.
Aktywnymi terapeutycznie związkami zawartymi w korze śliwy afrykańskiej (Cortex Pygei africani) są fitosterole związane z frakcją tłuszczową, które wykazują zdolność do hamowania syntezy prostaglandyn, przez co wywołują efekt przeciwzapalny w prostacie. Dodatkowo znajdujące się w śliwie afrykańskiej triterpeny pentacyliczne, np. friedelina, oraz kwas ursolowy działają przeciwobrzękowo. Zawarta w preparatach frakcja lipidowo-sterolowa ma zdolności regenerowania komórek nabłonka gruczołu krokowego. Preparaty mające w swoim składzie wyciągi ze śliwy afrykańskiej zmniejszają produkcję leukotrienów, a także innych produktów 5-lipooksygenazy o działaniu prozapalnym. Działając na fibroblasty poprzez zahamowanie czynnika wzrostu dla fibroblastów, hamują postęp BPH, gdyż uznaje się, że czynnik ten może odgrywać istotną rolę w przeroście gruczołu krokowego. Dodatkowym efektem działania wyciągów z Pygeum africanum jest poprawa zarówno czynności wydzielniczej prostaty, jak i nabłonka opuszkowo-cewkowego. Obecne na rynku farmaceutycznym preparaty Poldanen czy Tadenan łagodzą objawy urologiczne związane z BPH i są dobrze tolerowane przez pacjentów. Objawy niepożądane, takie jak bóle brzucha i biegunki oraz zawroty głowy, występują rzadko.
Preparaty zawierające wyciągi z palmy sabałowej (Sabal serulata) wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe. Wyciągi z palmy sabałowej zawierają sterole oraz inne składniki o budowie sterolowej, które działają antyandrogenowo i antyestrogenowo, natomiast obecna w preparatach frakcja polisacharydowa ma działanie immunostymulujące. Palma sabałowa hamuje również aktywność 5-alfa-reduktazy, która uczestniczy w przemianie testosteronu w dihydrotestosteron, który może indukować przerost gruczołu krokowego. Sterole znajdujące się w wyciągach z palmy sabałowej hamują także kaskadę kwasu arachidonowego i działają przeciwzapalnie. Na polskim rynku farmaceutycznym są dostępne m.in. Prostamol Uno, Bioprost, Fitoprost, Permixon, Prostaforce. Efektem przyjmowania tych preparatów jest zmniejszenie się ilości moczu zalegającego po mikcji oraz łatwiejsze oddawanie moczu. Podczas ich stosowania rzadko występują łagodne zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Okres podawania tych preparatów powinien wynosić minimum 6 miesięcy, natomiast symptomy poprawy występują po 6-8 tygodniach stosowania.
W leczeniu BPH znajdują również zastosowanie wyciągi z korzenia pokrzywy, które zawierają związki lipidowe oraz sterolowe (beta-sitosterol, stigmasterol), a także lecytynę i ligniny. Związki te hamują aktywność aromatazy i zmniejszają wiązanie dihydrotestosteronu przez receptory androgenowe. W terapii często wykorzystuje się synergizm działania wyciągów z palmy sabałowej i pokrzywy: wyciągi z palmy sabałowej hamują 5-alfa-reduktazę, natomiast wyciągi z korzenia pokrzywy - aromatazę. Wyciągi z pokrzywy wchodzą w skład dostępnych na rynku polskim preparatów: Prostaherb N, Prostalizyna, Urtix.
Pomocniczo w BPH wykorzystywane są wyciągi z dyni (Semen Cucurbitae), zawierające kukurbitacyny, beta-fitosterol oraz fityny, które korzystnie wpływają na objawy dyzuryczne towarzyszące BPH. Wyciągi z dyni zmniejszają także objawy stanów zapalnych gruczołu krokowego.
Zawsze należy jednak pamiętać, że dla bezpieczeństwa pacjenta zarówno podczas przyjmowania leków dostępnych na receptę, jak i preparatów stosowanych w samoleczeniu podstawą postępowania jest nadzór urologiczny nad prowadzoną farmakoterapią.

REKLAMA

Recepta na problemy z prostatą
Jaki jest mechanizm działania leków stosowanych w leczeniu łagodnego przerostu gruczołu krokowego?