Dodatkowe obowiązki na dyżurze

Każdy pracownik, również lekarz, ma obowiązek stosować się do poleceń przełożonych. Polecenie, aby było wiążące, musi spełniać trzy warunki. Po pierwsze, musi dotyczyć pracy. Warunek ten należy uznać za spełniony, gdyż polecenie wykonywania badań radiologicznych jest bez wątpienia poleceniem dotyczącym pracy. Po drugie, nie może być sprzeczne z umową o pracę. Skoro wykonywanie badań radiologicznych należy do zakresu obowiązków lekarza, to polecenie ich wykonywania dla pacjentów spoza szpitala byłoby sprzeczne z umową o pracę tylko wtedy, gdyby w umowie wyraźnie zaznaczono, że obsługa pacjentów spoza szpitala nie wchodzi w zakres tych obowiązków.

Sprzeczność z umową o pracę mogłaby zachodzić również wtedy, gdyby w umowie znalazły się odpowiednie ograniczenia dotyczące zakresu obowiązków na dyżurze. Jeżeli umowa nie przewiduje żadnych ograniczeń, to do rozważenia pozostaje tylko warunek trzeci: polecenie nie może być sprzeczne z przepisami prawa. Rozważając ten warunek, powinniśmy przede wszystkim wziąć pod uwagę definicję dyżuru medycznego.

Poza normalnymi godzinami pracy

Zgodnie z ustawą o zakładach opieki zdrowotnej, przez dyżur medyczny należy rozumieć wykonywanie, poza normalnymi godzinami pracy, czynności zawodowych przez lekarza lub innego posiadającego wyższe wykształcenie pracownika wykonującego zawód medyczny, w zakładzie opieki zdrowotnej przeznaczonym dla osób, których stan zdrowia wymaga udzielania całodobowych świadczeń zdrowotnych. Z definicji tej wynika, że do istoty dyżuru medycznego należy to, iż jest on wykonywany w zakładzie opieki zamkniętej. Dyżury zlecane lekarzom w przychodniach i innych zakładach opieki otwartej, przeznaczonych do obsługi pacjentów z zewnątrz, nie są dyżurami medycznymi. Można wobec tego powziąć wątpliwość, czy wykonywanie badań dla pacjentów spoza szpitala mieści się w definicji dyżuru medycznego i czy lekarz pełniący dyżur medyczny może zostać zobowiązany do ich wykonywania.

Osobiście jestem zdania, że wykonywanie badań dla pacjentów spoza szpitala mieści się w definicji dyżuru medycznego. Definicja ta odnosi się bowiem do miejsca wykonywania czynności zawodowych przez lekarza, a nie do kręgu pacjentów, w stosunku do których czynności te są wykonywane. Ewentualne ograniczenie kręgu pacjentów, jacy mogą być obsługiwani na dyżurze, nie wynika wprost z definicji, lecz jest wyprowadzane z charakteru zakładu, w którym pełniony jest dyżur. W tym kontekście warto zwrócić uwagę, iż opowiadając się za tym ograniczeniem, uznajemy tym samym, że ostry dyżur, na którym przyjmowani są pacjenci spoza szpitala, nie może być pełniony w ramach dyżuru medycznego.

Uwaga na prawo pracy

Wiążącego rozstrzygnięcia postawionej kwestii można poszukiwać przed sądem pracy w drodze powództwa. Do czasu wydania orzeczenia bezpieczniej jest dostosować się do poleceń pracodawcy, ponieważ nieuzasadniona odmowa wykonania polecenia służbowego uprawnia pracodawcę do rozwiązania stosunku pracy w trybie dyscyplinarnym. Można również wystąpić do pracodawcy z propozycją wprowadzenia do umowy o pracę klauzuli, która będzie wykluczała zlecanie lekarzowi badań pacjentów spoza jednostki w trakcie dyżuru. Jeżeli pracodawca nie zgodzi się na wprowadzenie takiej klauzuli w drodze porozumienia stron, to można złożyć mu wypowiedzenie zmieniające, dotyczące zmiany warunków pracy w tym zakresie. Ale uwaga: odmowa przyjęcia nowych warunków przez pracodawcę będzie skutkowała rozwiązaniem umowy o pracę z upływem okresu wypowiedzenia.

Godząc się na wykonywanie dodatkowych obowiązków, można zwrócić się do pracodawcy o adekwatne podwyższenie wynagrodzenia z uwagi na zwiększenie ilości świadczonej pracy. W przypadku odmowy udzielenia podwyżki można zastosować wypowiedzenie zmieniające warunki płacy, wystąpić o pomoc do związków zawodowych lub do sądu pracy z roszczeniem o podwyższenie wynagrodzenia.

Podstawa prawna:
1) art. 42 § 1, art. 78 § 1 i art. 100 § 1 Kodeksu pracy;
2) art. 18d ust. 1 pkt 4 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej;
3) art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego.