Nieustanna edukacja pacjenta

Badania przeprowadzone przez Koalicję na rzecz Walki z Cukrzycą potwierdzają, że dla diabetyków przestrzeganie diety jest znacznym problemem. Z niechęcią przyjmują konieczność wprowadzenia ograniczeń żywieniowych, a w konsekwencji niewiele wiedzą o tym, jak powinien wyglądać ich prawidłowy jadłospis. Nawet jeśli mają taką wiedzę, to rzadko z niej korzystają.
Na pytanie: „Czy stosuje pani/pan dietę właściwą dla osób z cukrzycą”, 76 proc. respondentów odpowiedziało „tak”, a 24 proc. „nie”. Źródła informacji o diecie bywają różne, ale zwykle są to ogólne wskazania od lekarza. Badani rzadko poszukują informacji na własną rękę, a nieliczni korzystają z książek z przepisami. Dlatego należy przy każdej okazji przypominać pacjentom, jak ważna, poza farmakoterapią, jest właściwa dla nich dieta i jak powinna ona wyglądać.
Chory na cukrzycę powinien jeść regularnie cztery-pięć razy dziennie, a przy cukrzycy typu 1 aż sześć-siedem razy. Musi ograniczyć spożywanie węglowodanów prostych. Osoby stosujące dietę cukrzycową powinny pić dużo wody mineralnej, soku pomidorowego, kawy, herbaty — oczywiście bez cukru. Napoje słodzone typu cola oraz spożywanie alkoholu należy wykluczyć.

Najważniejsze zasady

1. Regularne posiłki. Ważne jest przestrzeganie dziennego harmonogramu żywieniowego. Posiłki w diecie cukrzycowej należy jadać dość często, w mniejszych ilościach. Najlepiej, by odbywało się to w 3-4-godzinnych odstępach czasowych. To przyczynia się do wyzbycia uczucia głodu, co z kolei wiąże się ze zmniejszeniem stężenia cukru w organizmie. Pierwszy posiłek powinien być spożyty najpóźniej do 2 godz. po przebudzeniu, a ostatni do 2 godz. przed snem.

2. Kalorie. Dieta musi być oparta na dziennym harmonogramie zapotrzebowania na kalorie:
Zapotrzebowanie energetyczne
1000-1300 kcal — osoby otyłe;
1500-1800 kcal — chorzy z nadwagą, osoby niepracujące lub mające lekką pracę;
2000-2200 kcal — chorzy z prawidłową masą ciała, osoby niezbyt ciężko pracujące;
2400-3000 kcal — chorzy z niedowagą, osoby ciężko pracujące.

3. Niskie IG i ŁG. W diecie cukrzycowej szczególnie trzeba zwracać uwagę na niską wartość indeksu glikemicznego i ładunku glikemicznego w produktach. Warto korzystać z odpowiednich tabel.

4. Proporcje. Posiłki powinny zawierać każdą grupę pokarmową, czyli tłuszcze, węglowodany, białka itd. w odpowiednich proporcjach. Dzienny plan żywieniowy powinien składać się z węglowodanów (45-50 proc.), tłuszczów (30-35 proc.) oraz białka (15-20 proc.).

5. Białko. Zalecane produkty zawierające białko to ryby i chude mięsa. Mogą to również być rośliny strączkowe, a także chudy nabiał.

6. Tłuszcze. Źródłami tłuszczu w diecie powinny być oleje roślinne, orzechy.

7. Warzywa. Zalecane są niemal wszystkie warzywa z wyłączeniem ziemniaków, buraków, a także kukurydzy. Te należy spożywać jak najrzadziej, maksymalnie dwa razy w tygodniu.

8. Napoje. Należy spożywać napoje bez dodatku cukru, oczywiście najlepsza jest zwykła, czysta, niegazowana woda lub kawa bez cukru.

9. Błonnik. Zaleca się spożywanie błonnika (25-40 g/d), który spowalnia proces trawienia węglowodanów, a także hamuje nagłe wzrosty stężenia glukozy we krwi.

10. Magnez. Zwiększa zdolność tolerancji glukozy, dlatego zaleca się spożywanie produktów bogatych w ten minerał, m.in. orzechów, roślin strączkowych.
1 WW = 10 g węglowodanów
Jadłospis diabetyka zawsze powinien być zindywidualizowany, przede wszystkim w zależności od typu cukrzycy, zapotrzebowania energetycznego i sposobu leczenia, chorób współistniejących, aktywności fizycznej, ale także preferencji smakowych czy możliwości ekonomicznych.
Diabetycy muszą kontrolować indeks glikemiczny i ilość węglowodanów w posiłku. Ułatwiają to WW — wymienniki węglowodanowe. To pojęcie określające ilość przyswajalnych węglowodanów zawartych w produkcie, zgodnie z zasadą: 1 WW = 10 g węglowodanów zawartych w danym produkcie. Zawartość węglowodanów w poszczególnych posiłkach powinna być utrzymana na równym poziomie i do tego celu stosuje się właśnie wymiennik węglowodanowy. Korzystając z tablic WW można wymienić produkty zawarte w jadłospisie na inne, z tej samej grupy produktowej.
Wymienniki węglowodanowe są szczególnie przydatne osobom chorującym na cukrzycę podczas insulinoterapii, kiedy należy dokładnie zbilansować ilość spożywanych węglowodanów z dawkami insuliny. WW pozwalają kontrolować ilość spożywanych węglowodanów, zapobiegając wahaniom poziomów glikemii oraz wystąpieniu nadwagi lub otyłości.
Każdy chory na cukrzycę powinien mieć ustalone z lekarzem lub dietetykiem w poradni diabetologicznej swoje dzienne zapotrzebowanie na energię. 50 proc. tej energii powinno pochodzić z węglowodanów.
Iwona Kazimierska

(Źródło: prof. dr hab. n. med. Mirosław Jarosz, mgr Ewa Rychlik: Właściwości wody i słodzonych napojów gazowanych)