Zamiennictwo leków biologicznych. Jak to robią w Europie i USA?

Dwa największe towarzystwa naukowe skupiające lekarzy onkologów - amerykańskie ASCO oraz europejskie ESMO wydały stanowiska (odpowiednio w 2018 oraz 2016), w którym jednoznacznie wyjaśniły m.in uwarunkowania prawne dla leków biologicznych, a także wskazały na jakich zasadach może odbywać się zamiana preparatów biologicznych stosowanych w terapiach onkologicznych.

Konserwatywne stanowisko Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej

"Stanowisko ASCO funkcjonuje od kilku lat i eksperci regularnie dokonują jego aktualizacji. Ostatnia miała miejsce w 2018 roku"- wyjaśniła Monika Duszyńska. Wskazała, że w stanowisku znajdują się w głównej mierze informacje o obowiązujących w Stanach Zjednoczonych uwarunkowaniach prawnych dla leków biologicznych. "W Stanach zjednoczonych dla leków odpowiedników preparatów referencyjnych funkcjonują dwa pojęcia biosimilar oraz interchangeable"- wskazała adwokat. Pierwsze z nich to produkty rejestrowane według specjalnego trybu, które zgodnie z definicją nie mogą mieć istotnych klinicznie różnic w porównaniu do leku referencyjnego, natomiast molekuły z grupy interchangeable to leki, które powinny wywoływać ten sam co produkt referencyjny skutek kliniczny. "Orzekanie o określonym statusie leku następuje na poziomie FDA. W przypadku statusu interchangeable do dnia dzisiejszego żaden lek biopodobny nie uzyskał w USA takiego statusu"- wskazała adwokat.

Monika Duszyńska zwróciła również uwagę na fakt, że ASCO w swoich rekomendacjach podkreśliło, że nawet uzyskanie przez lek statusu interchangeable nie zwalnia personelu medycznego z informowania pacjentów o zamianie, a zarówno lekarze, jak i pacjenci powinni być świadomi ewentualnych zamian leku i wszystkie te zmiany powinny być odnotowane w dokumentacji pacjenta.

Europejskie rekomendacje

Głos w sprawie stosowanie leków biologicznych w onkologii zabrało również ESMO - European Society for Medical Oncology, którego eksperci wyraźnie wskazali, że decyzja o zmianie leku powinna być podejmowana przez lekarza, który będzie posiadać "gruntowne zrozumienie produktu". "Pacjent powinien być poinformowany o zmianie leku oraz o uwarunkowaniach tej zmiany. Jednocześnie eksperci ESMO zwracają uwagę na unikalność leków biologicznych i dodają, że biorąc pod uwagę tą cechą, każda zmiana leku może prowadzić do odmiennych następstw"- wyjaśniła Monika Duszyńska. Adwokat podkreśliła jednocześnie, że 9 spośród 28 państw Unii Europejskiej całkowicie zakazało substytucji automatycznej leków biologicznych, a kolejnych 6 istotnie ją ogranicza z uwagi na bezpieczeństwo pacjenta i nieprzewidywalne reakcje immunologiczne. "Eksperci ESMO uznali, że w przeciwieństwie do generyków, w przypadku leków biologicznych - referencyjnych czy biopodobnych automatycznej substytucji powinno się unikać"- dodała Duszyńska. W ocenie onkologów decyzja o ewentualnej zamianie powinna zostać podjęta przez lekarza na podstawie oceny klinicznej, a sami pacjenci powinni zostać włączeni w proces podejmowania tej decyzji.

Leki biologiczne w oczach diabetologów ...

"W listopadzie 2017 roku swoje stanowisko wydali również lekarze diabetolodzy z Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej (IDF), w którym to zwrócili uwagę, że leki biopodobne charakteryzują się większą heterogennością i większą wagę cząsteczkową w odniesieniu do bipodobnych insulin, co może prowadzić do większej immunogenności"- wskazała Monika Duszyńska. Dodała również, że zdaniem diabetologów potwierdzenie biopodobności nie implikuje zamienialności, a w szczególności nie powinno wprost umożliwiać automatycznej substytucji. "Jednocześnie decyzje o dopuszczalności zamiennictwa i automatycznej substytucji powinny być podejmowane na szczeblu krajowym i opierać się o dowody naukowe. Natomiast u pacjentów, u których osiągnięto dobre wyrównanie cukrzycy na wybranym preparacie, nie należy zmieniać  insuliny na inną"- podkreśliła adwokat.

... i farmaceutów szpitalnych

Na rolę farmaceutów w podejmowaniu decyzji o ewentualnej substytucji leków biologicznych zwróciło uwagę w swoim stanowisku Europejskie Stowarzyszenia Farmaceutów Szpitalnych. W wydanym przez nich dokumencie podkreślili, że ocena leków biopodobnego przez Europejską Agencję Leków dokonywana jest wyłącznie na potrzeby ich rejestracji i nie uwzględnia problemu zamiennictwa. "Farmaceuci zwrócili także uwagę, że co do zasady - leki biologiczne referencyjne i biopodobne mogą być zamieniane, ale zamiana ta powinna następować z inicjatywy lekarza preskryptora, z udziałem pacjentów i głosem doradczym farmaceutów"- wskazała Monika Duszyńska.