Skuteczna walka z problemem łysienia - farmaceuta może w niej pomóc

Przyczyny łysienia

Przyczyny łysienia są mocno zróżnicowane. Możemy wśród nich wyróżnić:

1. Szkodliwe działanie czynników fizycznych i chemicznych, np.: promieniowanie UV, morska woda lub chlorowana woda, zabiegi radioterapii, chemioterapii.
2. Nieprawidłowa pielęgnacja — stylizacja, farbowanie, prostowanie, ondulacja, nieodpowiednio dobrane kosmetyki.
3. Uwarunkowania genetyczne.
4. Choroby ogólnoustrojowe, takie jak: zaburzenia hormonalne (nadczynność i niedoczynność tarczycy), cukrzyca, choroby zakaźne, anemia, nerwica, przewlekły toczeń rumieniowaty, sarkoidoza, nowotwory, zespół policystycznych jajników, spadek masy ciała, stres.
5. Choroby dermatologiczne — choroby skóry głowy (łuszczyca, grzybica, łojotokowe zapalenie skóry), łysiejące zapalenie mieszków włosowych, przewlekły toczeń rumieniowaty, twardzina skórna.
6. Niektóre leki — leki o działaniu immunosupresyjnym, cytostatyki, przedawkowanie witaminy A i aromatyczne retinoidy, beta-blokery oraz środki przeciwzakrzepowe, heparyna, propranolol i captopril, leki antydepresyjne, amfetamina.
7. Poród, menopauza, odstawienie środków antykoncepcyjnych.

Rodzaje łysienia

Wyróżniamy kilka rodzajów łysienia, które różnią się przyczynami, przebiegiem oraz skutkami.

Łysienie androgenowe to najczęstsza przyczyna łysienia u mężczyzn. Jest ono uwarunkowane genetycznie. Charakterystycznym objawem jest poszerzanie zatok czołowych, co prowadzi następnie do pojawiania się tzw. łysiny centralnej, zlokalizowanej w części szczytowej głowy. Mechanizm łysienia androgenowego polega na tym, że testosteron, pod wpływem androgenów, zamienia się w dihydrotestosteron za pośrednictwem enzymu 5-alfa-reduktazy, powodując obkurczanie się mieszków włosowych.

Łysienie androgenowe spotykane jest również wśród kobiet i, podobnie jak u mężczyzn, objawia się przerzedzeniem włosów na szczycie głowy. Spowodowane jest zachwianiem równowagi pomiędzy androgenami i estrogenami. Może być równie uwarunkowane genetyczne lub wynikać z zaburzenia funkcji układu hormonalnego.

Łysienie anagenowe spowodowane jest nagłym zahamowaniem aktywności mieszka włosowego i ma charakter odwracalny. Komórki w mieszku włosowym przestają się mnożyć, co prowadzi do tego, że łodyga włosa staje się cienka i osłabiona. Łysienie anagenowe może być powiązane ze działaniem ubocznym leków. Przyczyną łysienia mogą być także wrodzone zaburzenia mieszków włosowych.

Łysienie telogenowe charakteryzuje się przerzedzeniem włosów na całej skórze głowy. Przyczyną mogą być: zaburzenia hormonalne w wyniku chorób, ciąża, stres oraz przyjmowanie niektórych leków.

Łysienie plackowate jest przewlekłym schorzeniem na tle zapalnym. Mieszki włosowe zostają uszkodzone, co prowadzi do wypadania włosów. Charakterystycznym objawem są rozległe ogniska wyłysiałej skóry głowy, jak również innej owłosionej okolicy ciała. Choroba może spowodować całkowite pozbawienie owłosienia skóry głowy, także brwi, rzęs, nawet włosów łonowych.

Łysienie bliznowaciejące to choroba na tle zapalnym. Polega na trwałym i nieodwracalnym uszkodzeniu mieszków włosowych, a niekiedy zaniku gruczołów łojowych. Łysienie bliznowaciejące pierwotne ma podłoże autoimmunologiczne, wtórne natomiast jest spowodowane przez uszkodzenia skóry i mieszków włosowych. Uszkodzenie takie może wynikać z oparzenia, zakażenia bakteryjnego, wirusowego czy grzybiczego lub nowotworu.

Wtórne wypadanie włosów może być spowodowane zatruciem, chemioterapią, przyjmowaniem leków immunosupresyjnych, witaminy A, beta-blokerów, leków przeciwzakrzepowych, leków zmniejszających poziom lipidów. Może wystąpić także na skutek zatrucia metalami ciężkimi.

Substancje wchodzące w skład preparatów na receptę

Minoksydyl 2 proc. i 5 proc. — stosowany w leczeniu łysienia androgenowego u kobiet i mężczyzn. U mężczyzn zaleca się stosowanie preparatu 5 proc., natomiast u kobiet sprawdza się minoksydyl 2 proc. Leku nie powinno się stosować podczas ciąży i karmienia piersią. W aptece można także spotkać preparaty z minoksydylem 2 proc. i 5 proc. dostępne bez recepty. Minoksysdyl znałazł również wykorzystanie w leczeniu łysienia plackowatego.

Finasteryd — stosowany w leczeniu łysienia androgenowego u mężczyzn, u kobiet poza wskazaniami rejestracyjnymi. Blokuje syntezę dihydrotestosteronu (DHT) odpowiedzialnego za łysienie androgenowe. Zaobserwowano, że lek jest bardziej skuteczny u mężczyzn przed 40. rokiem życia. Lek ma działanie teratogenne, zatem nie polecamy go kobietom w ciąży. Ciężarne kobiety powinny także unikać stosunku z mężczyznami zażywającymi finasteryd.

Dutasyeryd — stosowany w leczeniu łysienia androgenowego u kobiet poza wskazaniami rejestracyjnymi. Stwierdzono najlepsze efekty leczenia u kobiet poniżej 50. roku życia. Kobiety w okresie rozrodczym, w trakcie leczenia i 6 miesięcy po leczeniu, powinny stosować antykoncepcję z powodu ryzyka feminizacji męskich płodów.

Spironolakton — stosowany w leczeniu łysienia androgenowego u kobiet poza wskazaniami rejestracyjnymi. Lek ma właściwości teratogenne, nie należy polecać go pacjentkom w czasie ciąży i karmienia piersią.

Octan cyproteronu — stosowany w leczeniu łysienia androgenowego u kobiet z towarzyszącą hiperandregonemią (nadmiarem androgenów), poza wskazaniami rejestracyjnymi.

Glikokortykosteroidy — stosowane w leczeniu objawów łysienia plackowatego, w postaci leków do stosowania zewnętrznego (kremy, maści, pianki itp.) i ogólnoustrojowego. To drugie leczenie budzi wątpliwości z powodu licznych działań niepożądanych, takich jak: obrzęki, hipokaliemia, osteoporoza, choroba wrzodowa, trądzik posteroidowy, wahania nastroju, wzmożona potliwość, zespół Cushinga. Zaobserwowano u wielu pacjentów wtórne wypadanie włosów po zakończeniu leczenia.

Substancje wchodzące w skład preparatów dostępnych bez recepty

Ketokonazol — substancja o właściwościach przeciwgrzybiczych, przeciwzapalnych. Hamuje wypadanie włosów spowodowane przez zakażenia drożdżakami. Obniża także poziom DHT.

Piorytionian cynku — substancja o właściwościach przeciwgrzybiczych, hamuje wypadanie włosów będące skutkiem zakażenia skóry drożdżakami.

Wyciąg z palmy sabałowej — wykazuje podobne działanie do finasterydu, ale nie ma takich działań niepożądanych jak ta substancja. Hamuje łysienie androgenowe. Wyciąg wchodzi w skład preparatów doustnych i kosmetyków. Efekty działania są zależne od stopnia nasilenia łysienia.

Kwas linolowy — posiada działanie przeciwzapalne, przeciwtrądzikowe. Zmniejsza także utratę wody. Niedobór kwasu linolowego może spowodować, że włosy staną się suche i zaczną wypadać. Jego źródłem są oleje roślinne. Znajduje się w składzie preparatów doustnych i do stosowania zewnętrznego, np. szamponów, odżywek.

Glutation — posiada silne właściwości przeciwutleniające. Połączony z kwasem linolowym wchodzi w skład kosmetyków hamujących wypadanie włosów i poprawiających witalność cebulek włosowych. Połączenie to sprawdzi się w leczeniu łysienia na tle stresu oksydacyjnego.

FGF (ang. Fibroblast Grow Factor) — czynnik wzrostu fibroblastów. Przyspiesza procesy podziału komórek, regeneracji skóry. Posiada właściwości przeciwutleniające.

Kofeina — posiada właściwości przeciwutleniające i pobudza mikrokrążenie. Połączona z FGF zapobiega procesom łysienia androgenowego, telogenowego i fizjologicznego. Obie substancje przyspieszają wzrost nowych włosów i wydłużają ich cykl życiowy. Wchodzą w skład kosmetyków do włosów.

Olej z czarnuszki siewnej — wykazuje działanie przeciwzapalnie i przeciwutleniające. Stosowany w leczeniu łysienia telogenowego.

Leki recepturowe pomocne w leczeniu łysienia

Do surowców wykorzystywanych w recepturze należą:

• minoksydyl,
• pilokarpini hydrochloridum — pobudza krążenie w naczyniach krwionośnych skóry głowy, przez co przyczynia się do odżywiania cebulek włosów,
• tinctura capsici — również odżywia włosy poprzez pobudzenie krążenia skóry głowy,
• tinctura chinae — wykazuje działanie ściągające, oczyszczające z nadmiaru sebum,
• mentholum — poprawia krążenie, łagodzi świąd skóry, działa antyseptycznie i przeciwzapalnie,
• camphora — pobudza ukrwienie skóry głowy, działa przeciwzapalnie, przeciwgrzybiczo i przeciwbakteryjnie,
• acidum salicylicum — zmniejsza objawy zapalenia okołomieszkowego, zmniejsza produkcję wydzieliny z gruczołów łojowych,
• acidum tartaricum — wykazuje działanie antyseptyczne, ściągające, przeciwzapalne, prebiotyczne,
• acidum lacticum — działa ściągająco, odkażająco, pomaga utrzymać prawidłowe pH skóry,
• coffeinum,
• sildenafilum — może pobudzać wzrost włosów przez działanie rozszerzające naczynia krwionośne,
• oleum ricini — wzmacnia cebulki włosów,
• finasteryd — nowy surowiec w recepturze.

Przykładowe recepty na leki recepturowe:

Rp.

• Minoxidili 2,0
• Glyceroli
• Aquae dest. aa 17,0
• Ethanoli 96° ad 100,0
• M.f. sol.
• D.S. 2x dziennie 
na skórę głowy

Rp.

• Minoxidili 5,0
• Pilocarpini hydrochloridi 0,5
• Coffeini 1,0
• Ac. salicylici 1,0
• Ethanoli 96% 47,5
• Aquae ad 100,0
• M.f. sol.
• D.S. 1x dziennie 
na skórę głowy
• 5 impulsów 
z atomizera

Rp.

• Prednisoloni 0,02
• Acidi salicylici 0,15
• 17—ß-estradiol 0,012
• Finasteryd 0,15
• Minoxidil 5% 60,0
• M.f. solutio D.S. 
1 x dziennie 1 ml 
na skórę głowy

Rp.

• Sildenafili 2,0
• Ac. salicylici 2,0
• Tinct. Capsici 10,0
• Camphorae 0,3
• Ethanoli 96% 84,0
• Aquae ad 150,0
• M.f. sol.
• D.S. 1 x dziennie 
na skórę głowy

Rp.

• Finasteridi 1,0
• Minoxidili 5,0
• Hydrocortizoni 0,2
• Ac. Salicylici 0,25
• Glyceroli 15,0
• Aquae 15,0
• Ethanoli 96% ad 100,0
• M.f. sol

Bibliografia:

1. Alyoussef A., Comparative Study of the Online Over-The-Counter Hair Loss Products, J Dermatol Res Ther 2020, Volume 6.

2. Brzezińska-Wcisło L., Rakowska A., Rudnicka L. i in., Łysienie androgenowe kobiet i mężczyzn. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Przegląd Dermatologiczny 2018/1, 105, s. 1-18.

3. Choi H., Novel effect of sildenafil on hair growth, BBRC, Volume 505, Issue 3, 2018, s. 685-691.

4. Kowalska A., Bartkiewicz J., Dettlaff K., Biotyna — fakty i nadzieje, Farmacja Polska, 7/2022, T.78, s. 403-411.

5. Krzyżostan M., Włosy osłabione, zniszczone, wypadające, Świat Przemysłu Kosmetycznego 4/2019, s. 84-87.

6. Krzynówek W., Żebrowska M., Łysienie — przyczyny, mechanizmy i metody leczenia, Aptekarz Polski, 05/2016, s. 27-30.

7. Sattur S.S., Pharmacological Management of Pattern Hair Loss, Indian J Plast Surg. 2021 Oct; 54(4): 422–434.

8. Żak Ż., Łysienie plackowate — podłoże oraz leczenie, Kosmetologia Estetyczna, 4/2019, vol.8, s. 513-515.

9. https://akademiafagronu.pl/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2021/03/Minoxidil-w-recepturze-Material-z-webinaru.pdf (dostęp z 29.11.2023).

10. http://www.zoia.szczecin.pl/dat/attach/875_wlosy_po_uzupelnieniu_202112.pdf (dostęp z 29.11.2023).

11. https://aptekarski.com/artykul/finasteryd-nowy-surowiec-do-receptury-aptecznej (dostęp z 29.11.2023).

mgr farm. Aleksandra Siemionek

PRZECZYTAJ TAKŻE: Program „Oblicza Medycyny”. Diagnostyka i terapia łysienia [WIDEO]