Obowiązkowe szczepienia ochronne trzeba rozszerzać, a nie ograniczać

 Obowiązujący w Polsce system szczepień ochronnych dzieci był przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez krakowską delegaturę NIK. Jej wyniki mogą napawać optymizmem. Kontrolerzy uznali, że funkcjonujący system szczepień ochronnych gwarantuje poddawanym im dzieciom bezpieczeństwo.

Potwierdzając potrzebę utrzymania obowiązkowego systemu szczepień, kontrolerzy NIK przyznają, że konieczne jest zwiększenie skuteczności działań egzekucyjnych organów inspekcji sanitarnej wobec uchylających się od wykonania tych szczepień. 

Rośnie grupa nieuodpornionych

Istotnym zjawiskiem, na które zwracają uwagę kontrolerzy NIK, jest dynamicznie rosnąca liczba rodziców, którzy odmawiają wykonywania obowiązkowej immunizacji dzieci.

„Rzeczywiście, od kilku lat obserwujemy rosnącą liczbę dzieci nieprzechodzących pełnego kalendarza szczepień. Dynamika tego zjawiska sięga nawet 30-40 proc. rocznie i w 2015 roku było już ponad 16,5 tys. dzieci uchylających się od szczepień”— podkreślił Jan Bondar, rzecznik prasowy GIS. Jednak odsetek dzieci rozmyślnie niepoddawanych szczepieniom jest nadal na bardzo niskim poziomie, co — w ocenie NIK — wystarczająco zabezpiecza przed szerzeniem się chorób zakaźnych. W latach 2011-2014 liczba uchylających się od obowiązkowych szczepień ochronnych wzrosła ponad dwukrotnie: z ok. 5 tys. do ponad 12 tys. osób (patrz wykres 1).

 W opinii ekspertów ds. zdrowia publicznego z NIZP-PZH, nie należy rozważać możliwości ograniczenia szczepień ze względu na spadającą liczbę zachorowań. Zwracają oni uwagę na istnienie ryzyka, że przerwanie tego łańcucha mogłoby doprowadzić do powrotu zachorowań — tak jak ma to miejsce w przypadku krztuśca w Szwecji, Japonii czy Wielkiej Brytanii.

Lepszy nadzór nad NOP

Raport NIK stwierdza, że w latach 2011-2014 ponad dwukrotnie zwiększyła się liczba niepożądanych odczynów poszczepiennych (wykres 2). 

„Wzrost NOP pokazuje, że nadzór jest czulszy i bardziej skuteczny. Większość odczynów to zaczerwienienia i drętwienie ręki” — zauważa Jan Bondar. Odczynów z kategorii ciężkich, czyli zagrażających życiu i mogących wymagać hospitalizacji było 6-8 w latach 2011-2014. Jak jednak wskazują służby, większość niepożądanych reakcji była skutkiem: wady szczepionki (powstałej w trakcie produkcji, przechowywania i transportu), nieprawidłowej kwalifikacji pacjenta przez lekarza czy nieprawidłowo pod względem technicznym wykonane szczepienia (np. z pominięciem zasad aseptyki).

Czas rozszerzyć katalog

Kontrolerzy NIK zwrócili również uwagę na ignorowanie przez ostatnie lata rekomendacji w sprawie rozszerzenia katalogu szczepień obowiązkowych, jakie resortowi przedstawiał Pediatryczny Zespół Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia oraz Rada Sanitarno--Epidemiologiczna przy GIS. Chodziło o szczepienia ochronne przeciwko inwazyjnej chorobie penumokokowej dla całej populacji dzieci. 

To zaniechanie udało się jednak naprawić. Wiceminister zdrowia Jarosław Pinkas zapowiedział, że od stycznia 2017 roku wszystkie dzieci w Polsce będą szczepione przeciwko pneumokokom w ramach kalendarza szczepień obowiązkowych. Pieniądze na ten cel będą pochodziły z budżetu państwa, a nie, jak dotychczas, z NFZ.

Do tej pory na wszystkie szczepienia Ministerstwo Zdrowia wydawało 140 mln zł rocznie. Finansowanie szczepień przeciwko pneumokokom będzie kosztować dodatkowo 160 mln zł. „To gigantyczny wzrost nakładów na szczepienia, ale wiemy, że przez to ograniczymy liczbę hospitalizacji, infekcji pediatrycznych, stosowanych antybiotyków i zapewnimy większe bezpieczeństwo naszym dzieciom” — uważa wiceminister. Pneumokoki wywołują najczęściej zapalenie ucha środkowego, zatok, oskrzeli lub zapalenie płuc przebiegające bez bakteriemii. Najgroźniejsza jest jednak inwazyjna choroba pneumokokowa (IChP), prowadząca do obecności bakterii w miejscach organizmu, które powinny być jałowe. Może ona przybierać postać: zapalenia płuc z bakteriemią, posocznicy i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR).

Eksperci zarekomendowali szczepionkę skoniugowaną 13-walentną. „To najlepszy wybór, biorąc pod uwagę efekty zdrowotne, opłacalność ekonomiczną, sytuację epidemiologiczną i konieczność zapewnienia równości dostępu do świadczeń zdrowotnych” — uważa prof. Ewa Bernatowska, zastępca przewodniczącej Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia. Identycznej rekomendacji udzieliła Grupa na rzecz Programu Szczepień Ochronnych w Polsce, powołana w 2013 r. przez Stowarzyszenie Parasol dla Życia. Uzasadnienie swojej rekomendacji eksperci z dziedziny wakcynologii, mikrobiologii, pediatrii i farmakoekonomiki zawarli w najnowszym raporcie z marca 2016 r. pt. „Szczepienia ochronne przeciwko Streptococcus pneumoniae u dzieci”.

Lekarze poz chcą dodatkowego finansowania

W opinii Federacji Porozumienie Zielonogórskie, obowiązkowe szczepienia przeciwko pneumokokom powinny być wprowadzone wcześniej niż od 1 stycznia 2017 roku. Przedłużenie okresu oczekiwania na wprowadzenie tych szczepień do kalendarza szczepień obowiązkowych jest nieopłacalne z punktu widzenia zdrowia dzieci oraz związanych z tym kosztów.

W opinii przesłanej do projektu rozporządzenia lekarze rodzinni nie kryją, że oczekują dodatkowego finansowania z uwagi na „zwiększenie nakładu pracy lekarzy poz i wzrost kosztów funkcjonowania podmiotu”. Zdaniem federacji, resort zdrowia powinien uwzględnić to w finansowaniu świadczeń.

„Zwracamy również uwagę na zakup odpowiednich szczepionek do realizacji PSO, tak aby przy rosnącej ilości bakterii i wirusów, przeciwko którym podawane są szczepionki podczas jednej wizyty nie rosła liczba koniecznych ukłuć. Preferowane powinny być preparaty, które same są połączeniem lub które można mieszać przed podaniem i potem podawać łącznie” — czytamy w stanowisku Federacji Porozumienie Zielonogórskie, przekazanemu resortowi.

Prezes FPZ Jacek Krajewski uważa, że wprowadzenie obowiązkowych szczepień przeciwko pneumokokom to krok w dobrym kierunku. „Świadczą o tym statystyki, z których wynika, że zaszczepione dzieci znacznie rzadziej chorują na zakażenia dolnych dróg oddechowych — mówi Jacek Krajewski. — Szkoda tylko, że ministerstwo chce refundacji tych szczepień jedynie wobec dzieci, a nie także wobec innych grup ryzyka, np. osób starszych”.