Nobel za wirusy

Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii w tym roku została podzielona na trzy części. Otrzymali ją: profesor Harald zur Hausen z Niemieckiego Centrum Badań nad Rakiem w Heidelbergu (l. 72) za odkrycie roli wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) w powstaniu raka szyjki macicy oraz profesorowie Luc Montagnier ze Światowej Fundacji na rzecz Badań i Prewencji AIDS w Paryżu (l. 76) i jego rodaczka Francoise Barre-Sinoussi z Wydziału Wirologii Instytutu Pasteura w Paryżu (l. 61) za odkrycie wirusa HIV.

W wywiadzie udzielonym Pulsowi Medycyny profesor Harald zur Hausen powiedział: "Istnieją co najmniej dwa powody, dla których można mówić o niespotykanym dotąd postępie w zwalczaniu raka szyjki macicy. Dzięki szczepionce potencjalnie zapobiegnie się znacznej liczbie zachorowań, a przypomnijmy, że rak szyjki macicy jest w skali całego świata ciągle drugim co do liczby zgonów zabójcą w grupie kobiet. Druga sprawa, szczególnie ważna w Europie i w Stanach Zjednoczonych, to fakt, że szczepionka zapobiega powstawaniu zmian przedrakowych, które przecież w wielu wypadkach wymagają ryzykownych interwencji chirurgicznych".

Przeczytaj cały wywiad z profesorem

Harald zur Hausen: szczepionka - broń przeciw nowotworom

Swoje badania nad wirusem HPV Harald zur Hausen rozpoczął w latach 70-tych ubiegłego wieku, czyli w czasach, kiedy teza o udziale wirusa w rozwoju choroby nowotworowej wydawała się herezją. Niezrażony brakiem akceptacji wśród innych naukowców, niemiecki profesor przez 10 lat izolował DNA wirusów HPV z komórek rakowych. Dzięki temu ustalił, że wirusy brodawczaka ludzkiego stanowią heterogenną rodzinę, a niektóre typy wirusa są wysoce onkogenne. Odkrył, że DNA wirusa HPV wbudowuje się w DNA komórek nabłonka szyjki macicy, gdzie w stanie uśpionym może pozostać przez kilka, a nawet kilkanaście lat. Nagła aktywacja wirusa indukuje procesy karcerogenezy. Dzięki odkryciu prof. zur Hausena możliwe było stworzenie profilaktycznej szczepionki chroniącej przed rakiem szyjki macicy.

Zupełnie inne okoliczności towarzyszyły odkryciu wirusa HIV. W 1981 r. Francoise Barre-Sinoussi i Luc Montagnier rozpoczęli poszukiwania patogenu odpowiedzialnego za notowany coraz częściej, a wcześniej nieznany medycynie, zespół braku odporności. W komórkach pobranych z węzłów chłonnych pacjentów cierpiących na nową chorobę wykryli aktywność enzymu odwrotnej transkryptazy, co dowodziło, że czynnikiem chorobotwórczym musi być retrowirus. Następnie udało się im wyizolować całe cząstki wirusowe i wykazać reakcję zachodzącą pomiędzy wirusem a przeciwciałami występującymi u zarażonych osób. Francuscy badacze udowodnili też, że ludzki wirus upośledzenia odporności (HIV) infekuje limfocyty T, a replikacja jego genomu prowadzi do fuzji limfocytów i śmierci wielu z nich.

Badania Francoise Barre-Sinoussi i Luca Montagniera przyczyniły się do opracowania współczesnych terapii antyretrowirusowych, dzięki którym spodziewana długość życia osób zarażonych wirusem HIV pomału zbliża się do długości życia osób niezarażonych.