Próchnica - konsekwencje zdrowotne dla najmłodszych

U niemowląt i małych dzieci próchnica zębów i jej konsekwencje pod postacią zapaleń i martwicy miazgi zębów, bólu, stanów zapalnych okolicznych oraz odległych tkanek i narządów niesie za sobą konsekwencje zdrowotne. Są one związane z utrudnionym, nieprawidłowym odżywianiem, nieprawidłowym wyżynaniem się stałych następców zębów mlecznych i zwiększeniem ryzyka wad zgryzu. Ponadto wpływa na dziecko w aspekcie psychospołecznym poprzez pogorszenie samopoczucia i samooceny oraz na rozwój funkcji poznawczych młodego organizmu.

W patogenezie próchnicy zębów najważniejszą rolę odgrywa metabolizm węglowodanów przez bakterie próchnicotwórcze. Szkodliwe jest nadmierne oraz częste, regularne spożywanie węglowodanów, w szczególności cukrów prostych zawartych w pożywieniu i napojach, a także nadmierna podaż kwasów w pożywieniu, w tym pojenie dzieci słodkimi napojami w nocy. Jeśli do tego dodać jednoczesną nieprawidłową i nieregularną higienę jamy ustnej oraz niewystarczające miejscowe zastosowanie fluoru — łącznie zwiększa to ryzyko wystąpienia próchnicy we wszystkich grupach wiekowych, a w szczególności u dzieci zarówno w uzębieniu mlecznym, mieszanym, jak i stałym.

Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest czas, w którym dochodzi do pierwotnej kolonizacji jamy ustnej bakteriami próchnicotwórczymi oraz ich miano w jamie ustnej. Im wcześniejsza i większa jest kolonizacja jamy ustnej bakteriami próchnicotwórczymi, tym większe jest ryzyko wystąpienia próchnicy zębów we wczesnym dzieciństwie.

Karmienie piersią a ryzyko próchnicy zębów u dzieci - optymalne 12 miesięcy

Jak wykazały badania, pomimo że w naturalnym pokarmie (mleko matki) zawarty jest cukier prosty: laktoza, to ryzyko wystąpienia próchnicy u dzieci karmionych piersią, szczególnie do wieku dwunastu miesięcy, jest niższe w porównaniu z dziećmi, które były karmione krócej w sposób naturalny.

Do tej pory wyniki badań na temat wpływu rodzaju karmienia niemowląt (naturalne, sztuczne lub mieszane) i jego wpływu na stopień ryzyka wystąpienia próchnicy w uzębieniu mlecznym, a następnie stałym były niespójne i niejednoznaczne. W predykcji ryzyka próchnicy zębów bardzo ważne znaczenie ma nie tylko rodzaj przyjmowanego pokarmu. Istotne są również: czas kontaktu zębów z pokarmem podczas karmienia i pomiędzy karmieniami wskutek kumulacji mleka na powierzchni tkanek zębów oraz błony śluzowej jamy ustnej, częstość karmienia, a zatem odstępy pomiędzy posiłkami, a także częstość i długość karmienia podczas snu.

Badania wskazują, że u niemowląt, które były karmione naturalnym pokarmem matki do ukończenia 12. miesiąca życia występuje mniejsze ryzyko rozwoju próchnicy we wczesnym dzieciństwie niż u dzieci, które były karmione krócej, a w zastępstwie otrzymywały sztuczny pokarm. U dzieci karmionych piersią, również po przekroczeniu pierwszego roku życia zaobserwowano mniejszą frekwencję próchnicy niż u dzieci karmionych butelką. Odkryto, że karmienie piersią może mieć działanie ochronne przed próchnicą zębów we wczesnym dzieciństwie. Warto tu wspomnieć, że zgodnie z wytycznymi WHO, karmienie piersią przynosi korzyści dla dzieci do 2. roku życia.

Kolejne badania dowiodły, że spożywanie przez niemowlęta i małe dzieci mleka zastępczego, które jest podawane butelką, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia próchnicy w uzębieniu mlecznym. Jednocześnie karmienie piersią niesie za sobą mniejsze ryzyko rozwoju choroby.

Próchnica u dzieci - ważna higiena od pierwszych zębów

Karmienie piersią nie zwalnia jednak rodziców i opiekunów dzieci od prawidłowej, regularnej i starannej higieny jamy ustnej. Higiena ta powinna obejmować oczyszczanie: najpierw bezzębnych powierzchni wałów dziąsłowych, a następnie zębów już w momencie pojawienia się w jamie ustnej pierwszego zęba.

Nie ulega wątpliwości, że prawidłowa higiena jamy ustnej niemowlęcia zmniejsza ilość biofilmu bakteryjnego, który jest rezerwuarem bakterii próchnicotwórczych, a co się z tym wiąże, zmniejsza ryzyko wystąpienia próchnicy.

Piśmiennictwo:

1. Klaiban M.F. et al.: Risk of Dental Caries and Breastfeeding: Systematic Review and Meta-analysis. Ann. Med. Health Sci. Res. 2021, 11.1.
2. Poureslami H. et al.: Evaluation of the Relationship Between Sever Early Childhood Caries and Breast Milks Lactose Among 12-24 Month Old Children. 2021.
3. Ramadugu K. et al.: Maternal Oral Health Influences Infant Salivary Microbiome. J. Dent. Res. 2021, 100.1: 58-65.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Jak stan zapalny jamy ustnej łączy się z nadciśnieniem u dzieci

Zły stan jamy ustnej wpływa na wyniki sportowców