Głuchoniewidomi w Polsce 2016 [raport]

W Polsce wiedza na temat głuchoślepoty jest niewielka. Osoby głuchoniewidome nie istnieją także w polskim prawie. W orzeczeniu o niepełnosprawności mogą mieć wpisaną wadę wzroku i słuchu, ale jako dwa odrębne kody, co oznacza m.in. problemy ze zdobyciem specjalistycznego sprzętu rehabilitacyjnego. Niska świadomość społeczna dotycząca głuchoślepoty skutkuje trudnościami w czasie wizyt w urzędach, na poczcie czy u lekarza, a także podczas zwykłych kontaktów międzyludzkich.

Definicja  głuchoślepoty

Osoba głuchoniewidoma to osoba, która wskutek współwystępującego, poważnego uszkodzenia wzroku i słuchu napotyka trudności odmienne niż te spowodowane wyłącznie uszkodzeniem wzroku lub słuchu, widoczne we wszystkich sferach funkcjonowania, zwłaszcza w komunikowaniu się, samodzielnym poruszaniu i dostępie do informacji. Głuchoślepota jest specyficzną niepełnosprawnością, polegającą na kombinacji uszkodzeń dwóch najważniejszych zmysłów człowieka: wzroku i słuchu. Niepełnosprawność ta ogranicza aktywność osób nią dotkniętych oraz ich uczestnictwo w życiu społecznym

Wśród osób głuchoniewidomych nieznacznie więcej jest mężczyzn niż kobiet. Mężczyźni stanowią około 60 procent tej populacji, kobiety – około 40 procent.

Występowanie niepełnosprawności a wiek

Częstość występowania głuchoślepoty wzrasta wraz z wiekiem i najliczniejszą grupą wśród osób z jednoczesnym upośledzeniem wzroku i słuchu są osoby po 60. roku życia – seniorzy to około 70 proc. wszystkich głuchoniewidomych w Polsce. Problem stanowi niewielka aktywność zawodowa osób z jednoczesnym uszkodzeniem wzroku i słuchu, będących w wieku produkcyjnym. Według szacunków Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym, zawodowo pracuje jedynie około 15 proc. głuchoniewidomych kobiet i około 20 proc. głuchoniewidomych mężczyzn. Reszta tej grupy przebywa na rencie lub na status osoby bezrobotnej. Większość głuchoniewidomych (około 60 proc.) ma wykształcenie gimnazjalne.

Biorąc pod uwagę stopień uszkodzenia wzroku i słuchu, wyróżnia się wśród osób głuchoniewidomych:

• osoby jednocześnie niesłyszące i niewidome,
• osoby niesłyszące i jednocześnie słabowidzące,
• osoby niewidome i jednocześnie słabosłyszące,
• osoby jednocześnie słabowidzące i słabosłyszące.

Biorąc pod uwagę czas, w którym wystąpiła głuchoślepota, wyróżnia się:

• osoby z głuchoślepotą wrodzoną;
• osoby z głuchoślepotą nabytą. 

Objawy i konsekwencje głuchoślepoty

Wzrok dostarcza około 80 proc. a słuch około 10 proc. informacji o świecie. Informacje te zapewniają poczucie kontroli nad otoczeniem, bezpieczeństwa i psychicznego komfortu.

Współwystępujące upośledzenie wzroku i słuchu istotnie ogranicza ilość odbieranych informacji. Osoba głuchoniewidoma nie ma możliwości rekompensowania braku informacji dostarczanych przez jeden zmysł informacjami dostarczanymi przez drugi zmysł, tak jak to się dzieje w przypadku osób niewidomych (które wspomagają się informacjami z nieuszkodzonego narządu słuchu) lub niesłyszących (które wspomagają się informacjami z nieuszkodzonego narządu wzroku). W przypadku osoby głuchoniewidomej oba rodzaje informacji są zubożone, zniekształcone lub wręcz niedostępne. Dlatego głuchoślepota jest odrębnym, specyficznym rodzajem niepełnosprawności, a nie tylko sumą uszkodzenia słuchu i wzroku.

Najbardziej drastyczne konsekwencje głuchoślepoty występują u dzieci dotkniętych wrodzonym uszkodzeniem wzroku i słuchu. Rozwój tych dzieci jest niezwykle utrudniony, dlatego tak ważne jest jak najwcześniejsze zdiagnozowanie głuchoślepoty, a następnie rozpoczęcie specjalistycznej rehabilitacji, wdrożenie metod wspomagania rozwoju oraz zaopatrzenie dziecka w dopasowany do jego potrzeb sprzęt, taki jak: okulary, aparaty lub implanty słuchowe.

Pod względem psychologicznym najtrudniejsza jest utrata słuchu i wzroku równocześnie bądź w krótkim odstępie czasu. Osoby, które od urodzenia funkcjonowały jako osoby słyszące i widzące, przeżywają w takiej sytuacji szok i czują się odcięte od świata.