Fibromialgia - objawy

Pacjenci skarżą się na:

• bóle głowy, brzucha,
• trudności z oddychaniem,
• częstomocz,
• zaburzenia czucia
• i inne, często trudne do określenia symptomy.

Czasem opisują swoje objawy jako drętwienie, uczucie jakby po ciele chodziły mrówki czy inne owady. Niekiedy pacjenci spełniają kryteria depresji lub skarżą się na zaburzenia nastroju, trudności z koncentracją czy problemy z pamięcią. Najczęściej jednak, obok uogólnionego bólu, zgłaszają uczucie zmęczenia, nietolerancji wysiłku, zaburzenia snu oraz zaburzenia poznawcze i to te objawy bierzemy pod uwagę w diagnostyce fibromialgii.

W kryteriach diagnostycznych do niedawna występowało zjawisko nadmiernej wrażliwości na ucisk (tzw. ang. tender points). Ze względu na to, że badanie tych punktów nie należy do najłatwiejszych, w najnowszych wytycznych zrezygnowano z tego kryterium.

Fibromialgia - epidemiologia

Z badań epidemiologicznych przeprowadzonych w USA wynika, że pacjent z fibromialgią w ciągu 5 lat odwiedza lekarzy 15 specjalności. Wśród nich bywa nawet stomatolog, bo nierzadko fibromialgia rozpoczyna się bólami w okolicy stawu skroniowo-żuchwowego. Badań epidemiologicznych jest niewiele. Uważa się, że fibromialgia występuje u 4 proc. społeczeństwa, natomiast do reumatologów może trafiać nawet 20 proc. pacjentów spełniających klasyczne kryteria tej choroby.

Fibromialgię najczęściej rozpoznaje się u osób w wieku 35-50 lat, ok. 10 razy częściej u kobiet, co próbuje się łączyć się z okresem okołomenopauzalnym.

Choroba częściej rozpoznawana jest w krajach wysoko uprzemysłowionych, a za istotny czynnik indukujący fibromialgię uważa się sytuacje stresowe. Natomiast w krajach o dużym nasłonecznieniu choroba występuje rzadziej, co przypisuje się ochronnemu wpływowi witaminy D.

Fibromialgia - etiopatogeneza

Etiologia choroby wciąż wzbudza kontrowersje. Niektórzy badacze przyczyn fibromialgii upatrują w zaburzeniach syntezy kortyzolu czy hormonu wzrostu. Ja skłaniam się do hipotezy dotyczącej zaburzeń układu serotoninergicznego. Wszystkie objawy, które występują u chorych na fibromialgię, można tłumaczyć deficytem serotoniny w OUN. I choć nie ma norm stężenia serotoniny w surowicy czy płynie mózgowo-rdzeniowym, wiadomo, że leki przeciwdepresyjne pomagają dużej części pacjentów. To pośrednio dowodzi słuszności tej hipotezy.

Coraz więcej uwagi poświęca się też fibromialgii wtórnej, czyli fibromialgii, która towarzyszy innym jednostkom chorobowym. Z fibromialgią najczęściej współistnieją choroby reumatyczne o podłożu zapalnym (reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy) oraz niektóre choroby endokrynologiczne (głównie zaburzenia funkcji gruczołu tarczowego, a w szczególności niedoczynność tarczycy).

Skłonność do zachorowania na fibromialgię jest uwarunkowana genetycznie. Przyczyną mogą być zmiany w obrębie regionu promotorowego genu 5-HTT kodującego syntezę transportera serotoniny, odpowiedzialnego za brak uwalniania jej w synapsie, i nieprawidłowa jego funkcja, a w konsekwencji zaburzenia neurotransmisji serotoninergicznej. Prowadzone są bardzo nieliczne badania na temat innych defektów genetycznych. W rodzinach, w których były przypadki depresji, ryzyko wystąpienia fibromialgii wydaje się większe.

Fibromialgia - kryteria diagnostyczne

Pierwszy sformułował kryteria diagnostyczne fibromialgii prof. Harvey Moldowski w 1973 r. Uogólniony ból i wrażliwość na ucisk stanowiły od 1990 r. kryteria rozpoznania choroby według American College of Rheumatology (ACR).

Ze względu na liczne zastrzeżenia, dotyczące głównie kryterium badania punktów tkliwych w praktyce klinicznej, ACR zaproponowało w 2010 r. nową wersję kryteriów diagnostycznych. Nie ma wśród nich konieczności badania wrażliwości na ucisk punktów bolesnych. Dodano natomiast ocenę nasilenia zmęczenia, zaburzenia snu i szeroko pojętych zaburzeń poznawczych, a także zaburzeń dodatkowych, jak: bóle i zawroty głowy, uczucie kluski w gardle, braku powietrza, biegunka, zaparcia, bóle brzucha, częstomocz parestezje.

Kryteria zostały nieznacznie zmodyfikowane w 2016 r. Zmiana dotyczyła głównie czasu ich trwania. Według zmienionych kryteriów, objawy muszą trwać nie krócej niż 3 miesiące.

Pojawiają się kolejne koncepcje kryteriów diagnostycznych. The International Association for the Study of Pain (IASP) zaproponowała kryteria uproszczone. Okazało się, że ich czułość diagnostyczna jest zbliżona do kryteriów przez lata publikowanych przez ACR, lecz na razie nie są one obowiązujące w codziennej praktyce lekarskiej.

Fibromialgia - leczenie

W farmakoterapii fibromialgii znalazły zastosowanie leki przeciwdepresyjne. W literaturze najczęściej wymienia się: wenlafaksynę, duloksetynę i mirtazapinę. Do tych leków można dołączać preparaty przeciwbólowe, głównie pochodne tramadolu, ponieważ są one jedynymi analgetykami mającymi wpływ na układ serotoninergiczny. Niepisanym kryterium diagnostycznym fibromialgii jest brak efektu po niesteroidowych lekach przeciwzapalnych (NLPZ) i glikokortykosteroidach (GKS).

U chorych na fibromialgię należy suplementować witaminę D. Koniecznym elementem postępowania jest także psychoterapia. Ze względu na ryzyko zaniku mięśni i obniżenia kondycji fizycznej, chorym z fibromialgią zaleca się fizjoterapię i każdą akceptowaną przez nich formę aktywności fizycznej. Korzystne działanie ma też termoterapia, zwłaszcza z użyciem niskich temperatur.

Fibromialgia a pandemia COVID-19

W czasie pandemii COVID-19 pacjenci są w trudnym położeniu. Potrzebują rozmowy, częstych kontaktów z lekarzem i psychologiem. Teleporada często okazuje się niewystarczająca. Opublikowano już pierwsze prace, które pokazują, że pandemia spowodowała u wielu pacjentów nasilenie objawów.

Choroba COVID-19 i fibromialgia mają pewne cechy wspólne, jak zmęczenie, ból mięśni, głowy, ból w klatce piersiowej, trudności ze skupieniem uwagi, zaburzenia nastroju (ryc. 2). Ważne jest, by pacjenci z fibromialgią byli czujni i nie przegapili momentu, w którym powinni się zgłosić do lekarza z podejrzeniem COVID-19.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Jak COVID-19 atakuje skórę

Zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej w przebiegu infekcji SARS-CoV-2