Przyniosły je sześcioletnie obserwacje z badania długoterminowego (follow-up) ENDORSE, potwierdzające i wzmacniające wnioski z wcześniejszych dwu-, trzyletnich badań, de facto rejestracyjnych: DEFINE i CONFIRM, kontrolowanych placebo. Okazało się, że działanie leku po sześciu latach jest znacznie korzystniejsze niż leków pierwszego wyboru. 

Badanie otwarte ENDORSE zaprogramowano w celu wykazania długoterminowego wpływu fumaranu dimetylu (doustna alternatywa dla terapii interferonem beta lub octanem glatirameru) w leczeniu postaci rzutowo-remisyjnej stwardnienia rozsianego. Zgodnie z formułą badania, na wstępnym etapie pacjentom podawano placebo, octan glatirameru oraz fumaran dimetylu w różnych dawkach (badanie CONFIRM). W badaniu DEFINE lek porównywano tylko z placebo. W następnych etapach, po wykazaniu wyższej skuteczności fumaranu dimetylu, pacjentów włączano do aktywnego leczenia nowym lekiem. 

Zaobserwowano, że wczesne leczenie fumaranem dimetylu, zastosowane u pacjentów z nowo zdiagnozowanym SM (w ciągu roku przed włączeniem do badania), przekłada się na znacznie silniejszy efekt stabilizujący chorobę niż leczenie odroczone. Wykazano, że ryzyko utrwalonej niepełnosprawności jest mniejsze o 49 proc. przy wczesnym leczeniu w stosunku do leczenia odroczonego. Leczenie aktywne fumaranem dimetylu wiązało się również ze zmniejszeniem częstości hospitalizacji oraz konieczności zastosowania sterydów u pacjentów w związku z rzutem choroby. Zaobserwowano zachowanie skuteczności leku w zakresie spowalniania progresji choroby — nieodwracalnego deficytu neurologicznego.

Ważne jest, aby pamiętać o konieczności monitorowania parametrów morfologii krwi podczas terapii fumaranem dimetylu. Przeoczenie spadków limfocytów mogłoby wiązać się z ryzykiem następstw w postaci reaktywacji wirusa JC i zapalenia mózgu. Skrupulatne monitorowanie morfologii jest narzędziem do zapewnienia bezpieczeństwa terapii. W badaniu przedłużonym potwierdza się więc duży wpływ fumaranu dimetylu na stabilizację choroby — znaczący u osób, które nie były leczone albo miały leczenie opóźnione. Potwierdzono także profil bezpieczeństwa leku. 

W wielu wcześniejszych badaniach wykazano, że leczenie pacjenta z SM, rozpoczęte od razu po diagnozie, przynosi największe korzyści. Czy w badaniu follow-up potwierdziło się znaczenie jak najszybszego rozpoczęcia terapii I linii?

Jednym z wniosków z tego badania jest właśnie kluczowe znaczenie czasu, tj. jak najszybsze rozpoczęcie leczenia immunomodulującego w I linii terapii. Badanie rezonansem magnetycznym pomaga w potwierdzeniu rozpoznania SM u osób, które przebyły pierwszy atak kliniczny choroby, wykazując obecność ogniskowych zmian patologicznych odległych w czasie. Najwięcej patologii występuje we wczesnej fazie choroby i działanie leku jest najsilniejsze w przypadku wczesnego podjęcia leczenia. Jeżeli jest ono odroczone, skuteczność znacząco spada. 

Kluczowym momentem w historii choroby jest opóźnienie przejścia do fazy wtórnie postępującego SM (kryterium uzyskania 5-6 stopnia w Rozszerzonej Skali Niepełnosprawności Ruchowej Kurtzkego — EDSS, oceniającej nasilenie niepełnosprawności — pacjent nie jest w stanie samodzielnie chodzić), bo na tym etapie nie ma skutecznego leku, aby przywrócić sprawność ruchową chorego. Decyzje w postępowaniu z chorym z SM muszą być szybkie i pewne, aby opóźniać kolejne etapy przebiegu choroby. Dobrze, że mamy coraz więcej leków, ponieważ pozwala nam to indywidualizować leczenie w stosunku do pacjenta. Nowy lek Tecfidera poszerza te możliwości.

Na świecie pojawiły się algorytmy terapeutyczne, w których dominują leki doustne poprawiające adherencję. Czy to jest jednym z celów dołączenia leku Tecfidera w I linii do dotychczasowego programu NFZ „Leczenie stwardnienia rozsianego”?

Tecfidera ma dołączyć do grupy leków w I linii, a więc do preparatów interferonu beta (1a i 1b) oraz octanu glatirameru. Decyzje terapeutyczne będą dotyczyły wyboru odpowiedniego leku dla pacjenta i oceny jego skuteczności. W przypadku stwierdzenia złej tolerancji lub braku akceptacji przez chorego danego leku, możliwa będzie zmiana na lek alternatywny z tej grupy. W przypadku stwierdzenia nieskuteczności takiego leczenia (wystąpienie rzutu choroby i pojawianie się nowych zmian w MRI) chory będzie kwalifikowany do terapii II linii (natalizumab lub fingolimod). 

Postęp w terapii SM nowymi lekami polega przede wszystkim na skróceniu czasu rzutu, redukcji liczby rzutów w ciągu roku, zmniejszeniu postępu niepełnosprawności pacjentów w czasie, redukcji liczby ognisk demielinizacyjnych w ośrodowym układzie nerwowym i zmniejszeniu atrofii mózgu. Leki, jakimi dysponujemy, zmieniają obraz naturalny SM i wydłużają zdolność pacjenta do funkcjonowania społecznego i zawodowego. Ich postać doustna wspiera gotowość pacjentów do stosowania się do zasad terapii, a tym samym poprawia jej skuteczność (przy wskaźniku adherencji mniejszym niż 70 proc. jej skuteczność spada do zera).