Kształcenie w europejskim stylu

Obowiązek odbywania stażu przedłuża wprawdzie czas kształcenia, ale dzięki temu zapewnia bezpieczne wdrożenie absolwenta uczelni medycznej do praktycznego wykonywania zawodu. Autorzy reformy pierwotnie zdecydowali, że rolę stażu przejmie dwusemestralne praktyczne nauczanie w dziedzinach klinicznych, realizowane na ostatnim roku studiów lekarskich. 

Zastąpienie staży podyplomowych studenckimi praktykami jest zgodne z unijnymi wymogami kształcenia lekarzy, a także zaleceniami unijnego programu rozwoju wyższych uczelni (tzw. procesu bolońskiego). W Polsce wzbudza jednak sporo zastrzeżeń i zdecydowany sprzeciw samorządu lekarzy, który likwidację stażu postrzega przez pryzmat „felczeryzacji zawodu”. Naczelna Rada Lekarska apelowała rok temu do Mariana Zembali, ówczesnego ministra zdrowia, o przywrócenie stażu, wskazując na negatywne skutki, jakie przyniesie jego likwidacja dla jakości kształcenia i fachowości udzielanych świadczeń. Wytknęła przy tym problem związany z uprawnieniami studentów do praktykowania na pacjentach. Zakres tych uprawnień może budzić wątpliwości, ponieważ nie został uregulowany. 

Potrzebne centra symulacji

Student medycyny, w odróżnieniu od stażysty, nie ma prawa wykonywania zawodu lekarza, czyli nie może brać udziału w diagnozowaniu, leczeniu i wykonywaniu zabiegów. Jeżeli uprawnienia studentów do udzielania świadczeń, a także do dostępu do danych medycznych, prowadzenia dokumentacji itp. nie zostaną uregulowane, to nabywanie przez nich umiejętności na pacjentach staje się przedsięwzięciem wątpliwym pod względem prawnym. 

Pozostaje kształcenie w warunkach symulowanych, do czego zmierzają omawiane zmiany. Przywrócenie stażu nie zatrzymuje bowiem reformy kształcenia i nie znosi obowiązku odbycia praktyk na ostatnim roku studiów. Sprawia tylko, że zapewnienie studentom możliwości praktykowania na pacjentach przestaje być konieczne na etapie kształcenia dyplomowego. Kwestią priorytetową pozostaje tworzenie centrów symulacji dla uczelni medycznych. Rząd zapowiada ich dofinansowanie ze środków unijnych i budżetowych.

PWZ na czas określony

Uprawnienia lekarza odbywającego staż zostały uregulowane ustawowo i potwierdza je dokument „Ograniczonego prawa wykonywania zawodu”. Przywrócenie stażu wiąże się z poszerzeniem i wzmocnieniem tych uprawnień, co ma umożliwić wykorzystanie stażystów w charakterze pełnoprawnego personelu medycznego. Wyrazem tego ma być zmiana nazwy uprawnień. Lekarz stażysta będzie legitymował się „Prawem wykonywania zawodu”, które od dokumentu pełnoprawnego lekarza będzie różniło wydawanie go na czas określony i w celu odbycia stażu. 

Rozszerzenie uprawnień

Uprawnienia do udzielania świadczeń zdrowotnych pozostaną, tak jak dotychczas, ograniczone do miejsca odbywania stażu i poddane nadzorowi opiekuna. Jednakże zwiększą się możliwości samodzielnego wykonywania poszczególnych czynności zawodowych. Stażyści zostaną uprawnieni do wydawania skierowań na rutynowe badania diagnostyczne bez konsultacji z opiekunem. Tylko skierowania na badania o podwyższonym ryzyku będą wymagały uzgodnienia z opiekunem bądź innym lekarzem posiadającym pełne uprawnienia zawodowe. Taki lekarz będzie mógł zastąpić opiekuna przy zlecaniu stażyście pacjentów do samodzielnego diagnozowania i leczenia albo przy wspólnym wykonywaniu zabiegów operacyjnych. 

Stażysta nie będzie już musiał konsultować z opiekunem informacji, jakich udziela o zdrowiu pacjenta. Zostanie za to zobowiązany do prowadzenia dokumentacji medycznej we współpracy z opiekunem. Co jednak istotniejsze, uzyska nowe uprawnienia, których dotychczas był zupełnie pozbawiony. Będzie mógł stwierdzać zgony, a ponadto wystawiać recepty oraz wydawać opinie i orzeczenia lekarskie, pod warunkiem uprzedniego uzgodnienia ich treści z opiekunem. Pozwoli to ZUS-owi na wydawanie stażystom upoważnień do wystawiania zwolnień chorobowych.

Perspektywa podwyżek

Jeżeli Senat nie wprowadzi swoich poprawek, to powyższe zmiany wejdą w życie od 1 stycznia 2017 r. Obejmą zatem lekarzy aktualnie odbywających staż. Zasady odbywania stażu pozostaną na razie te same, lecz można oczekiwać, że wkrótce ulegną gruntownym zmianom. Tak przynajmniej wynika z raportu końcowego, jaki przygotował zespół powołany przez ministra zdrowia do opracowania dalszej reformy systemu kształcenia podyplomowego lekarzy. 

Duża część stażu (15 tygodni) ma odbywać się na oddziałach lub w poradniach szpitalnych wybranych przez stażystę pod kątem przyszłej specjalizacji. Kursy z orzecznictwa, prawa medycznego i bioetyki mają być prowadzone w formie e-learningu. Raport proponuje ponadto wprowadzenie wynagrodzenia dla opiekunów stażu oraz podniesienie wynagrodzeń stażystów do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, co oznaczałoby ich podwojenie.

 

PODSTAWA PRAWNA

1. ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. nr 113, poz. 658);

2. ustawa z dnia 21 października 2016 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw (http://orka.sejm.gov.pl/opinie8.nsf/nazwa/769_u/$file/769_u.pdf).