Część zmian obserwowanych w starzejącym się układzie nerwowym jest nieodwracalna, bo powodują je procesy degeneracyjne. Istnieje jednak część zmian o charakterze adaptacyjnym lub kompensacyjnym i te można, przynajmniej częściowo, cofnąć.

Część zmian obserwowanych w starzejącym się układzie nerwowym jest nieodwracalna, bo powodują je procesy degeneracyjne. Istnieje jednak część zmian o charakterze adaptacyjnym lub kompensacyjnym i te można, przynajmniej częściowo, cofnąć.

Pamięć to jeden z podstawowych procesów psychicznych, dzięki któremu możliwe jest zdobywanie potrzebnych informacji poprzez gromadzenie, przechowywanie oraz przywoływanie. Nie istnieje jedna struktura mózgowa odpowiadająca za procesy pamięci, za to różne jej rodzaje zlokalizowane są w różnych częściach mózgu, takich jak: hipokamp, ciało migdałowate, kora przedczołowa, jądro ogoniaste, skorupa, móżdżek. Tworzenie engramów„Proces gromadzenia informacji, a więc uczenie się i zapamiętywanie polega na tworzeniu śladów pamięciowych, tzw. engramów. Definiujemy je jako trwałe zmiany w układzie nerwowym, wywołane przez jego chwilowe pobudzenie, reprezentujące jakieś doznanie lub element środowiska zewnętrznego. Nowo powstałe engramy magazynowane są w pamięci krótkotrwałej, a następnie mogą ulec utrwaleniu, tzw. konsolidacji i utworzyć trwały ślad pamięciowy, przechowywany w pamięci długotrwałej” — tłumaczy dr Monika Liguz-Lęcznar z Zakładu Neurobiologii Molekularnej i Komórkowej Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego Warszawie. U podstawy tych procesów leży zjawisko plastyczności, rozumianej jako funkcjonale i strukturalne zmiany połączeń nerwowych w odpowiedzi na bodźce środowiskowe. Trwałe ślady pamięciowe mogą utrzymać się nawet kilkadziesiąt lat i w razie potrzeby mogą być szybko przywołane, jednak istnieją czynniki, które mogą ten proces zakłócić. Opłacalne wzmacnianie neuroplastycznościZaburzenia pamięci mogą wystąpić na każdym etapie jej formowania, najczęściej jednak dotyczą one przyswajania nowych informacji oraz wydobywania śladu pamięciowego, czyli przypominania sobie. Nasilone zapominanie nieodmiennie towarzyszy starzeniu się, przy czym gdy jedne fakty umykają, inne powracają z ogromną jaskrawością. „Postępujące z wiekiem problemy z pamięcią są związane z fizjologicznymi, funkcjonalnymi i biochemicznymi zmianami towarzyszącymi starzeniu się układu nerwowego. Do zmian tych należą: utrata połączeń synaptycznych, aksonów, kloców dendrytycznych, zaburzenia równowagi pomiędzy neuroprzekaźnikami i ich receptorami, zaburzenia homeostazy wapniowej w neuronach — wyjaśnia specjalistka. — Powodują one, że zmniejsza się wydajność komunikacji pomiędzy komórkami nerwowymi, a to w oczywisty sposób musi wpływać na plastyczność neuronalną i procesy poznawcze, a więc i na pamięć”. Część z obserwowanych w starzejącym się układzie nerwowym zmian spowodowana jest procesami degeneracyjnymi i jest nieodwracalna, natomiast część ma charakter adaptacyjny lub kompensacyjny i te można, przynajmniej częściowo, cofnąć. „Ponieważ pamięć jest silnie związana z plastycznością, zatem to, co służy wzmocnieniu plastyczności, powinno również być korzystne dla usprawnienia pamięci. Warto więc wspomagać pracę układu nerwowego przez zdrowy tryb życia, odpowiednią dietę, dotlenianie mózgu poprzez aktywność fizyczną, a także stawianie sobie wyzwań intelektualnych” — radzi dr Monika Liguz-Lęcznar.