Nadciśnienie tętnicze (NT) rozpoznane w młodym wieku zwiększa śmiertelność z jakiejkolwiek przyczyny i prowadzi do subklinicznych uszkodzeń narządowych.

– W powszechnej świadomości NT jest kojarzone z wiekiem starszym, jesienią życia. Tymczasem to problem, który w populacji kobiet 18-40 lat może dotyczyć nawet co 15. pacjentki. Specyfika okresu prokreacji i ciąży oraz możliwe interakcje z lekami antykoncepcyjnymi stwarzają konieczność odrębnego i interdyscyplinarnego spojrzenia na problematykę chorób układu krążenia także w tej kategorii wiekowej pacjentek — zwraca uwagę dr hab. Agnieszka Olszanecka, pierwsza autorka stanowiska Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego dotyczącego NT u młodych dorosłych, którego treść ogłoszono w ubiegłym roku.

Normy ciśnienia tętniczego 
i częstotliwość kontroli

Przypomnijmy: za optymalne ciśnienie tętnicze (CT) uważa się wynik poniżej 120/80 mm Hg. Ciśnienie prawidłowe zawiera się w przedziale 120-129/80-84 mm Hg, prawidłowe wysokie to 130-139/85-89 mm Hg.

– O nadciśnieniu mówimy, gdy te wartości są równe lub wyższe niż 140/90 mm Hg. Idąc dalej, NT 1. stopnia diagnozujemy wówczas, gdy wartości CT są w granicach 140-159/90-99 mm Hg, 2. stopnia przy wartościach 160-179/100-109 mm Hg, a NT 3. stopnia to wartości powyżej 180/110 mm Hg. Wyróżniamy jeszcze izolowane nadciśnienie skurczowe (SBP równe lub wyższe niż 140 mm Hg, a rozkurczowe poniżej 90 mm Hg) — wymienia kardiolożka.

Według zaleceń eksperckich, ciśnienie tętnicze należy kontrolować regularnie, najlepiej przy okazji każdej wizyty u lekarza, niezależnie od przyczyny. Jeżeli CT jest optymalne lub prawidłowe, pomiar można powtórzyć za 2-3 lata. W przypadku CT wysokiego prawidłowego wskazane są kontrole nie rzadziej niż co rok. U młodych pacjentek z podejrzeniem choroby nadciśnieniowej lub już po jej stwierdzeniu zaleca się pomiary domowe. Za wiarygodną uznaje się ocenę dokonaną na podstawie pomiarów wykonywanych przez tydzień (minimum 3 dni), według schematu: dwa pomiary rano i wieczorem, drugi w odstępie jednej minuty po pierwszym.

Antykoncepcja hormonalna 
może podnosić ciśnienie tętnicze

Dodatkowa kontrola CT jest wskazana u pacjentek, które stosują hormonalne środki antykoncepcyjne. Mogą one bowiem powodować wzrost ciśnienia.

– Wyniki badań, oceniających zmiany ciśnienia u pacjentek stosujących taką formę antykoncepcji, wskazują, że CT skurczowe wzrasta u nich średnio o 7-8 mm Hg w porównaniu do kobiet, które nigdy nie korzystały z takich metod zapobiegania ciąży. Co więcej, szacuje się, że u ok. 2 proc. kobiet stosujących hormonalne środki antykoncepcyjne dłużej niż pięć lat może dość do rozwoju nadciśnienia — wskazuje dr hab. Agnieszka Olszanecka.

Dlatego przed wprowadzeniem takiej metody antykoncepcji u kobiety należy wykonać pomiar CT i ocenić globalne ryzyko sercowo-naczyniowe. U pacjentek z wysokim ciśnieniem, dodatkowo palących papierosy, otyłych należy rekomendować niehormonalne metody zapobiegania ciąży lub środki antykoncepcyjne zawierające jedynie gestagen.

– Przy czym łagodne i dobrze kontrolowane NT nie stanowi bezwzględnego przeciwwskazania do stosowania antykoncepcji hormonalnej u kobiet. Jeżeli jednak wartości ciśnienia są podwyższone, powinno się nam włączyć „żółte światło”, skłaniające do pogłębienia diagnostyki — uczula specjalistka.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Hormonalna antykoncepcja może powodować wzrost ciśnienia

Zespół policystycznych jajników zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego

Endokrynopatią sprzyjającą rozwojowi nadciśnienia jest zespół policystycznych jajników (PCOS), który według różnych źródeł występuje u ok. 6-10 proc. kobiet w wieku rozrodczym.

– U ok. 50-60 proc. kobiet cierpiących na PCOS diagnozuje się otyłość typu androidalnego, której może towarzyszyć insulinooporność i hiperinsulinemia oraz związana z nią zwiększona częstość występowania upośledzonej tolerancji glukozy i cukrzycy typu 2. Zespół ten należy traktować jako specyficzny dla kobiet stan zwiększonego ryzyka sercowo-naczyniowego, co może przyczyniać się do wcześniejszego niż w populacji ogólnej wystąpienia zarówno jawnej klinicznie postaci NT, jak i stanów przednadciśnieniowych — wyjaśnia hipertensjolożka.

Podstawowym działaniem prewencyjnym u nastolatek i młodych kobiet z PCOS jest modyfikacja stylu życia. W pierwszej kolejności należy zalecać odpowiedni sposób odżywiania i wysiłek fizyczny w celu zmniejszenia masy ciała.

– Wskazane jest także systematyczne monitorowanie ciśnienia tętniczego u wszystkich kobiet z rozpoznanym zespołem policystycznych jajników i w razie wystąpienia NT wczesne rozpoczęcie leczenia farmakologicznego — dodaje ekspertka.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Niepłodność u kobiet z PCOS: leczenie trzeba zacząć od zmiany stylu życia

Gdy nadciśnienie 
jest indukowane ciążą

Specyficznym czynnikiem ryzyka rozwoju nadciśnienia tętniczego u kobiet jest ciąża. Dlatego w tym okresie comiesięczne pomiary ciśnienia tętniczego stanowią element rutynowego postępowania. Podwyższone wartości CT mogą być zwiastunem rozwoju stanu przedrzucawkowego.

– W zapobieganiu preeklampsji u kobiet obarczonych dużym ryzykiem wystąpienia tego stanu zaleca się stosowanie kwasu acetylosalicylowego (ASA) w dawce 150 mg na dobę, począwszy od 12. tygodnia ciąży (nie później niż 16. tyg.) i kontynuowanie tej profilaktyki do 36. tygodnia ciąży włącznie — objaśnia dr hab. Agnieszka Olszanecka.

Do grupy ryzyka pacjentek zagrożonych stanem przedrzucawkowym zalicza się kobiety z NT przewlekłym, z wywiadem wczesnej (poniżej 28. tygodnia ciąży) preeklampsji w poprzedniej ciąży, cukrzycą typu 1 lub 2, przewlekłą chorobą nerek.

POLECAMY: USG pozwala zapobiegać wielu groźnym powikłaniom wśród ciężarnych [PODCAST]

– Co niezwykle istotne: wystąpienie nadciśnienia indukowanego ciążą, mimo że najczęściej ustępuje do 6 tygodni od porodu, jest ważnym markerem możliwych powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego w późniejszych latach. Dlatego takie pacjentki powinny w czasie do 3 miesięcy od rozwiązania odbyć konsultację kardiologiczną lub hipertensjolgiczną, w trakcie której zostanie ocenione ryzyko sercowo-naczyniowe i zaplanowane dalsze postępowanie. Kolejne kontrole powinny mieć miejsce raz w roku, ponieważ NT związane z ciążą, nawet jeśli ustąpiło, 4-krotnie zwiększa ryzyko tej choroby w czasie najbliższych lat. Rośnie także ryzyko przedwczesnego udaru mózgu, choroby wieńcowej, wad zastawkowych — przestrzega ekspertka.

Nadciśnienie tętnicze, które wystąpi w ciąży, można i należy leczyć. Trzeba jednak zastrzec, że postępowanie farmakologicznego w tym okresie jest ograniczone bezpieczeństwem stosowanych leków dla rozwijającego się płodu.

– Zgodnie z zaleceniami zarówno Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, jak i stanowiskami PTNT, PTK oraz PTGP, za bezpieczne i rekomendowane do stosowania w ciąży leki hipotensyjne uznano: labetalol, który jest dostępny w ramach importu docelowego, alternatywnie metoprolol i leki blokujące kanały wapniowe — wymienia dr hab. Agnieszka Olszanecka.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Gdy za wysokie ciśnienie ma młody mężczyzna