Uwaga na promieniowanie ultrafioletowe

Głównym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka skóry jest długotrwała lub nadmierna ekspozycja na promieniowanie słoneczne, a przede wszystkim powtarzające się poparzenia słoneczne. Dlatego rak ten najczęściej rozwija się w miejscach najbardziej eksponowanych na słońce: na głowie, twarzy, szyi, skórze ramion. Najbardziej zagrożone są osoby o jasnej karnacji, które trudno się opalają. 

„Najlepiej unikać bezpośredniego nasłonecznienia, zwłaszcza w godzinach największego operowania słonecznego. Trzeba pamiętać, że opalamy się nawet w ubraniu, bo tkaniny przepuszczają promieniowanie ultrafioletowe – ostrzega dr n. med. Janusz Meder, prezes Polskiej Unii Onkologii. – Druga ważna kwestia to rezygnacja z solarium. Wielu ludzi, niezależnie od wieku, coraz częściej korzysta z solariów, gdzie też są wystawieni na promieniowanie ultrafioletowe. W niektórych krajach Europy Zachodniej jest zakaz korzystania z solariów przez osoby, które nie ukończyły 18 lat. Powinniśmy do tego dążyć także i u Polsce”. 

Narażeni na ten typ raka skóry są także chorzy przyjmujący leki hamujące odpowiedź immunologiczną.

Leczenie raka podstawnokomórkowego skóry, gdy nie można użyć chirurgii i radiologii

Rak podstawnokomórkowy jest z reguły diagnozowany w stadium, kiedy można go usunąć chirurgicznie. Jeśli zmiany są tak zlokalizowane, że zabieg grozi oszpeceniem lub okaleczeniem, rozważa się zastosowanie radioterapii. Jednak gdy rak zaczyna naciekać okoliczne tkanki i rozwija się w stadium miejscowo zaawansowane, nie można już wykorzystać metody chirurgicznej lub radioterapii. „Nieszczęście polega na tym, że tych pacjentów nie jest dużo i często ich problemy są lekceważone” – uważa dr hab. n. med. prof. nadzw. Witold Owczarek, kierownik Kliniki Dermatologicznej w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. 

Dotychczas taka sytuacja oznaczała brak możliwości skutecznego leczenia, ale od niedawna szansą dla tych chorych stała się terapia celowana. Pierwszy lek blokujący działanie szlaku Hedgehog (wismodegib) został zarejestrowany w UE w 2013 r. W badaniach wykazano, że spowodował on znaczne zmniejszenie zmian u 48 proc. pacjentów chorych na miejscowo zaawansowanego BCC oraz u 33 proc. pacjentów z rozsianym BCC. W 2015 r. zarejestrowano w UE drugi lek o podobnym mechanizmie działania. Żaden z nich nie jest na razie refundowany w Polsce.

„To nowoczesne leki hamujące tzw. szlak sygnałowy Hedgehog. Szlak ten bierze udział w procesie wzrostu i rozwoju organizmu w początkowych stadiach życia. U osób dorosłych szlak Hedgehog jest przeważnie nieaktywny, może się jednak uaktywnić na skutek mutacji genetycznej, co przyczynia się do rozwoju procesu nowotworowego w komórkach. Mutacje takie występują niemal we wszystkich przypadkach raka podstawnokomórkowego skóry. Nowoczesne terapie hamują poszczególne elementy tego szlaku sygnałowego” – mówi dr hab. Witold Owczarek. Terapie tymi lekami są bardzo drogie i żadna nie jest w Polsce refundowana. 

„Choć tych pacjentów jest w Polsce mało, chcemy, by byli leczeni jak najlepszymi dostępnymi na świecie metodami. To są  często ludzie w szóstej, siódmej dekadzie życia, którzy mają pewne ograniczenia, inne schorzenia, nie są w stanie samodzielnie funkcjonować. Nic innego nie możemy im zaoferować, więc możliwość udostępnienia im tej nowoczesnej terapii byłaby dla nich wielką szansą” – podsumowuje dr hab. Witold Owczarek.

Nowotwory skóry o różnej złośliwości

• Rak podstawnokomórkowy (ang. basal cell carcinoma, BCC) – najczęściej występujący nowotwór skóry. Cechuje się miejscowym wzrostem i niewielką zdolnością do tworzenia przerzutów. 
• Rak kolczystokomórkowy (rak płaskonabłonkowy, ang. squamous cell carcinoma, SCC) wywodzi się z komórek keratynizujących naskórka. Jego obraz kliniczny jest zróżnicowany i zależny od umiejscowienia. W porównaniu do raka podstawnokomórkowego charakteryzuje się gwałtownym wzrostem oraz większą skłonnością do miejscowej destrukcji i tworzenia przerzutów.
• Czerniak (łac. melanoma malignum) jest nowotworem bardzo złośliwym wywodzącym się z melanocytów, czyli komórek pigmentowych. Stanowi ok. 2 proc. wszystkich nowotworów skóry.
• Mięsaki (łac. sarcoma) — bardzo różne nowotwory tkanek miękkich, m.in. tkanki tłuszczowej, mięśniowej, naczyniowej towarzyszącej nerwom oraz tkanki włóknistej. Mogą pojawiać się także na skórze. Wzrost ryzyka zachorowania wiąże się z narażeniem na promieniowanie jonizujące, stosowaniem niektórych chemioterapeutyków oraz predyspozycją genetyczną.
• Rak neuroendokrynny skóry, rak z komórek Merkla (ang. Merkel cell carcinoma, MCC) – dość rzadki, pierwotny rak skóry o dużej złośliwości, wywodzący się z komórek Merkla, czyli wyspecjalizowanych komórek naskórka odbierających bodźce czuciowe (receptorów dotyku).
• Złośliwa plama soczewicowata – występuje pod postacią ciemnych, zazwyczaj nierównomiernie zabarwionych plamistych wykwitów o nieregularnym kształcie, niekiedy nieco uwypuklonych. 
• Choroba Bowena (łac. morbus Bowen) – przedinwazyjna forma (in situ) raka kolczystokomórkowego. 

Rak podstawnokomórkowy cechuje wysoka skłonność do miejscowej wznowy

Po usunięciu raka podstawnokomórkowego zmiana nowotworowa może pojawić się w tym samym miejscu nawet kilka lat po pierwszej operacji. Ryzyko nawrotu choroby zwiększa się m.in. w przypadku guza większego niż 2 cm oraz zlokalizowanego w centralnej części twarzy. Dlatego tak istotne jest uważne obserwowanie zoperowanych zmian oraz kontrolowanie stanu skóry przez lekarza.

Śmiertelność w przypadku raka podstawnokomórkowego skóry wynosi 3 proc. Zazwyczaj przyczyną zgonu jest naciekanie nowotworu na tkanki oczodołów i zatok. Nowotwór ten rzadko daje bowiem przerzuty do innych tkanek lub narządów.