Omówienie postępowania

Triada klasycznych objawów, które powinny nasunąć podejrzenie cukrzycy, czyli polidypsja, poliuria i ubytek masy ciała dla każdego diabetologa i endokrynologa dziecięcego jest oczywista. Natomiast dla lekarza pediatry, który na co dzień przyjmuje dużo pacjentów z różnymi dolegliwościami, już taka nie jest, szczególnie kiedy dołączają się objawy kwasicy ketonowej, które mogą być mylone z objawami innych chorób niż cukrzyca.

Przykładów pułapek diagnostycznych jest wiele. Oto kilka z nich:

Polidypsja

Jeżeli lekarz skoncentruje się na nadmiernym pragnieniu, nie dopyta, czy dziecko oddaje więcej moczu i czy rodzic zaobserwował u dziecka spadek masy ciała, to popełni błąd. Do tej pory zdarza się, że lekarze mówią w okresie lata, że dziecko więcej pije, bo jest gorąco, a zimą tłumaczą to suchym powietrzem spowodowanym intensywnym grzaniem grzejników. Niektórzy pediatrzy u dzieci, które mają wzmożone pragnienie, rozpoznają polidypsję psychogenną.

Zwiększone oddawanie moczu i wyprzenia w okolicy narządów moczowo-płciowych

Pediatra myśli najczęściej o zakażeniach układu moczowego i kieruje na posiew moczu. Lepszym rozwiązaniem jest wykonanie badania ogólnego moczu. Zdarzają się lekarze, którzy rozpoznają moczówkę prostą.

Nadmierna utrata masy ciała

U dzieci ze znacznym odwodnieniem często obserwujemy duży ubytek masy ciała, nieraz na poziomie 10 kg. Nierzadko zdarza się, że pacjent jest kierowany do kliniki onkologii dziecięcej z podejrzeniem choroby nowotworowej lub utrata masa ciała wiązana jest z „wyciąganiem się”.

Ból brzucha

Dość często dzieci, tak jak omawiany pacjent, są kierowane na oddział chirurgii dziecięcej z podejrzeniem zapalenia wyrostka robaczkowego. Jeśli bóle brzucha są o mniejszym nasileniu, lekarz podejrzewa zakażenie układu pokarmowego.

Zmiany osłuchowe nad płucami

Zdarza się, że w badaniu fizykalnym występują trzeszczenia nad płucami będące wynikiem znacznego odwodnienia pacjenta, które są rozpoznawane i leczone jako zapalenie płuc, szczególnie kiedy u pacjenta stwierdza się zaburzenia oddychania. Białe naloty na migdałkach to również wynik odwodnienia, ale mogą także imitować anginę. W rzeczywistości jest to jednak wysięk włóknikowy. Tak więc różnorodne objawy kwasicy ketonowej mogą zwieść lekarza ku rozpoznaniom innym niż cukrzyca.

Podsumowanie

Zbyt rzadko myśli się o cukrzycy, mimo że jedno na 250 dzieci choruje na tę chorobę, a większość pacjentów znajduje się w stanie przedcukrzycowym, kiedy stężenie glukozy wynosi 100-125 mg/dl. Dlatego warto np. przy bilansach 2-, 4-, 6-latków wykonywać badanie stężenia glukozy. A w przypadku wystąpienia klasycznej triady objawów, czyli polidypsji, poliurii i nadmiernej utraty masy ciała przeprowadzić prostą i tanią diagnostykę polegającą na pomiarze stężenia glukozy w krwi (niekoniecznie na czczo) i/lub badanie ogólne. Glukoza w moczu pojawia się, kiedy we krwi jej stężenie wynosi 160-170 mg/dl. Są to bardzo proste badania pozwalające na rozpoznanie cukrzycy jeszcze przed rozwojem kwasicy ketonowej, która jest bezpośrednim zagrożeniem życia dziecka. W większości leczenie kwasicy ketonowej pozwala na uzyskanie poprawy stanu ogólnego dziecka, ale dane z piśmiennictwa i naszych obserwacji klinicznych wskazują na wystąpienie zmian w ośrodkowym układzie nerwowym, obrzęk mózgu, a także mogą powodować różnego rodzaju rozwój charakteropatii, zaburzeń psychicznych lub też trwałe uszkodzenie mózgu.

Dlatego tak ważne jest rozpoznanie cukrzycy na wczesnym etapie jej rozwoju, nawet w okresie, kiedy pojawiają się już przeciwciała przeciw komórkom β trzustki i nieprawidłowa glikemia na czczo, tym bardziej, że są już terapie biologiczne zatrzymujące proces autoimmunologiczny niszczący te komórki.

Objawy alarmowe

Pierwsze objawy, które powinny nasunąć lekarzowi konieczność wykonania badania stężenia glukozy w surowicy krwi, to: polidypsja, poliuria, szczególnie nykturia oraz spadek masy ciała w ciągu 2-3 tyg. Do objawów alarmowych sygnalizujących, że pacjent niezwłocznie powinien zostać skierowany na oddział diabetologii dziecięcej lub oddział intensywnej terapii należą dodatkowo: silne bóle brzucha i objawy kliniczne odwodnienia, zaburzenia oddychania, zaburzenia świadomości, które są stanem zagrożenia życia.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Pacjenci z cukrzycą typu 1 są obarczeni o wiele wyższym ryzykiem rozwoju ADHD