Co może wykazać badanie dna oka u pacjentów z nadciśnieniem

Nadciśnienie tętnicze (NT) jest jednym z głównych czynników ryzyka poważnych chorób okulistycznych, jak jaskra czy zwyrodnienie plamki związane z wiekiem. Osoby z NT i miażdżycą mają też większe ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej w obrębie siatkówki. „Tak jak może się to zdarzyć w naczyniach wieńcowych i spowodować zawał, czy w mózgu, doprowadzając do udaru, tak samo zamknięcie naczynia może nastąpić w oku. Jeśli zamknięta zostanie tętnica środkowa siatkówki, pacjent nagle przestaje widzieć i wymaga natychmiastowego leczenia, ale pomimo to rokowanie jest niepewne” — mówi prof. dr hab. n med. Jacek Szaflik.

Czy analizując zmiany na dnie oka, można dużo powiedzieć na temat ogólnego stanu zdrowia pacjenta, a szczególnie występowania u niego chorób naczyniowych, ich zaawansowania?Na podstawie zmian naczyń siatkówki możemy wnioskować o tym, co dzieje się w pozostałych naczyniach pacjenta. Na dnie oka dostrzegamy wpływy różnych chorób na naczynia siatkówki, np. sztywne tętnice u osób z miażdżycą, skurcz tętniczek u młodych osób z nadciśnieniem tętniczym, wybroczyny u pacjentów z niedokrwistością lub pojawiające się nowe, nieprawidłowe naczynia i mikrotętniaki w przebiegu cukrzycy. Możemy również wysunąć podejrzenie wielu chorób ogólnoustrojowych, m.in. nowotworowych, pasożytniczych czy reumatycznych.Charakterystyczne zmiany i kolejność ich pojawiania się pozwalają nam postawić diagnozę co do czasu trwania i zaawansowania choroby. Tak jest np. u osób z nadciśnieniem tętniczym. Początkowo, gdy nie ma jeszcze zmian miażdżycowych, dochodzi do skurczu tętniczek. W bardziej zaawansowanym stadium, u osób przewlekle chorujących, naczynia tętnicze są już sztywne, zwężone, a ich ściany pogrubiałe, przypominające z wyglądu miedziane druty. W dalszym przebiegu choroby naczynia stają się coraz mniej szczelne i dochodzi do krwotoczków, zatorów, ognisk waty. Uszkodzona zostaje siatkówka i w zaawansowanych postaciach — nerw wzrokowy.Przed laty badanie okulistyczne było bardzo ważne w ocenie progresji nadciśnienia tętniczego i jego powikłań. Gdy zaczęto lepiej leczyć i kontrolować tę chorobę, badanie okulistyczne zeszło na boczny tor. Czy słusznie?Charakterystyczne dla nadciśnienia złośliwego są: obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, wybroczyny, wysięki na dnie oka. Obawiamy się również odwarstwienia siatkówki. Dlatego powinniśmy u pacjenta z nadciśnieniem tętniczym regularnie oceniać dno oka po zastosowaniu kropli rozszerzających źrenicę.W którym momencie kardiolog, hipertensjolog lub lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, opiekujący się pacjentem z nadciśnieniem tętniczym, powinien skierować chorego na konsultację do okulisty? Czy tylko w sytuacji, gdy nadciśnienie jest źle kontrolowane?Należy pamiętać, że każda zdrowa osoba po 40. roku życia powinna kontrolować się okulistycznie najlepiej minimum raz na dwa lata. Pozwoli to wykryć choroby, które długo rozwijają się bezobjawowo, a powstałe zmiany mogą być nieodwracalne. Tak jest np. w przypadku jaskry. Jeżeli nie zostanie odpowiednio wcześnie wykryta i leczona, to prowadzi do ślepoty. Może się też zdarzyć, że to okulista, na podstawie obrazu naczyń na dnie oka, wysunie jako pierwszy podejrzenie nadciśnienia tętniczego i zaleci pacjentowi dalszą diagnostykę w tym kierunku.W takich chorobach, jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca, kontrola pacjentów powinna być częstsza — w zależności od występujących czynników ryzyka. Nie ma jednoznacznych zaleceń, kiedy pacjent z NT powinien zostać skierowany do okulisty. Najlepiej, jeśli się tak stanie od razu po wykryciu choroby. Natomiast dalsze wizyty powinny być dostosowane do zmian w stanie ogólnym pacjenta i jego dolegliwości okulistycznych.Czy w dobie nowoczesnej farmakoterapii NT zdarzają się jeszcze ciężkie stany złośliwej formy retinopatii nadciśnieniowej?