Można spowolnić tempo niszczenia stawu

Procesu zwyrodnieniowego jak na razie nie można powstrzymać, można jedynie spowolnić tempo niszczenia stawu. Dlatego najważniejszym postępowaniem jest zapobieganie rozwojowi choroby. 

W terapii choroby zwyrodnieniowej stawów (ChZS) stosuje się kilka substancji, których działanie jest nakierowane na wzmocnienie procesów odnowy chrząstki. Należy do nich siarczan glukozaminy, zaliczany do tzw. wolno działających leków objawowych stosowanych w ChZS. Dostępne wyniki badań wskazują, że siarczan glukozaminy łagodzi objawy choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego i hamuje zwężanie szpary stawowej.

Pomysł zastosowania glukozaminy w modyfikowaniu przebiegu ChZS wziął się z założenia, że zażywanie pochodnych chrząstki może dostarczyć substratów do jej naprawy.

Glukozamina jest naturalną substancją wytwarzaną w organizmie z cząsteczek glukozy i glutaminy przy udziale enzymu — syntetazy glukozaminy. Należąca do aminomonosacharydów cząsteczka jest składnikiem naturalnie występującym w chrząstce stawowej oraz mazi stawowej. Syntetyzowana jest w małych ilościach, a zdolność do jej wytwarzania maleje z wiekiem. Glukozamina stanowi substrat do biosyntezy glikozaminoglikanów i proteoglikanów, które są ważnym elementem substancji międzykomórkowej chrząstki. Wpływa na strukturę i sprężystość tkanki chrzęstnej, zwiększa jej odporność na przeciążenia, pobudza syntezę chrząstki poprzez chondrocyty.

Siarczan glukozaminy jest łatwo przyswajalny przez tkankę kostną i chrzęstną. Ułatwia wbudowanie siarki w strukturę chrząstki. Dodatkowo zatrzymuje wodę w tkankach łącznych, co daje giętkość i sprężystość. Przez organizm jest wchłaniany w jelicie cienkim — wchłonięciu ulega 72 proc. podanej doustnie substancji. Wiąże się z białkami i w tej postaci utrzymuje się stosunkowo długo (kilka dni).

Co wykazały badania

Annefeld i wsp. („Osteoarthritis Cartilage”, 1994) w dużej próbie klinicznej z udziałem 329 chorych porównali działanie siarczanu glukozaminy z piroksykamem. Pacjenci byli podzieleni na trzy grupy: jedna otrzymywała piroksykam, druga siarczan glukozaminy, trzecia piroksykam z siarczanem glukozaminy. Obserwacja trwała 5 miesięcy (3 miesiące aktywnego leczenia i 2 miesiące po nim). Stwierdzono, że wpływ siarczanu glukozaminy na zmniejszenie objawów ChZS jest porównywalny do piroksykamu. W grupie chorych leczonych siarczanem glukozaminy efekt utrzymywał się do dwóch miesięcy po zaprzestaniu leczenia, a w grupie stosującej piroksykam objawy szybko nawracały.

W trzyletniej randomizowanej, podwójnie ślepej próbie klinicznej Pavelka i wsp. („Archives of Internal Medicine”, 2002) porównali działanie zastosowanej dawki 1500 mg siarczanu glukozaminy oraz placebo na postęp zmian radiologicznych i objawy choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych. Do badania włączono 202 pacjentów po 45. r.ż. U wszystkich chorych wykonano zdjęcia rentgenowskie stawów kolanowych przed leczeniem i po 3 latach terapii. Zmierzono szerokość szpary stawowej. Objawy zwyrodnienia oceniano na podstawie wskaźnika WOMAC i Lequesne’a. Po 3 latach wykazano, że w grupie placebo nastąpiło zwężenie szpary stawowej o 0,2 mm, natomiast w grupie leczonej siarczanem glukozaminy szerokość szpary stawowej nie zmieniła się. Różnice były istotne statystycznie. Wykazano również, że siarczan glukozaminy istotnie wpłynął na zmniejszenie objawów ChZS. Wykazano poprawę wyrażoną wskaźnikiem Lequesne’a i wskaźnikiem WOMAC.

Z kolei analiza 15 badań przeprowadzonych metodą podwójnie ślepej próby z randomizacją i okresem obserwacji wynoszącym co najmniej cztery tygodnie (wyniki badań publikowano w latach 1980-2002) wykazała skuteczność siarczanu glukozaminy podawanego w postaci preparatów doustnych w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego. Lek powodował zmniejszenie nasilenia bólu, a ponadto wolniejsze zwężanie szpary stawowej i zmniejszenie nasilenia objawów w skali WOMAC w porównaniu z grupą kontrolną.

W przeglądzie Cohrane (2009) przedstawiono wyniki 25 badań klinicznych glukozaminy z udziałem 4963 pacjentów. Na podstawie wyników oceniono, że doustne przyjmowanie glukozaminy w dawce 1500 mg/dobę zmniejszało ból towarzyszący chorobie zwyrodnieniowej stawów o 22 proc. (wg skali WOMAC) i podwyższało sprawność fizyczną chorych o 11 proc. (wg wskaźnika Lequesne’a). Glukozamina okazała się skuteczniejsza od placebo.

Warto zaznaczyć, że siedem z zamieszczonych w opracowaniu Cohrane randomizowanych badań kontrolnych podważało działanie glukozaminy, większość jednak wskazywało na jej korzystny profil działania. Przyczyny różnic w wynikach badań nie są znane, przypuszcza się, że mogły być one spowodowane różną jakością preparatów glukozaminy, które zostały wybrane do badań.

Zmniejszenie ryzyka wymiany stawu kolanowego

Celem pracy, której wyniki zostały opublikowane w „Osteoarthritis and Cartilage” w 2008 r., była ocena częstości konieczności wykonania operacji całkowitej wymiany stawu (TJR) podczas długoterminowej obserwacji pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych (OA), którym wcześniej podawano siarczan glukozaminy lub placebo.

Pacjenci zostali przydzieleni do dwóch zaślepionych, randomizowanych grup. W grupie eksperymentalnej otrzymywali siarczan glukozaminy przez okres od 12 miesięcy do 3 lat. Średni czas obserwacji po zakończeniu próby i przerwaniu leczenia wynosił 5 lat.
Do całkowitej wymiany stawu kolanowego doszło ponad dwukrotnie częściej u chorych z grupy otrzymującej placebo — 19/131 (14,5 proc.) niż u leczonych siarczanem glukozaminy — 9/144 (6,3 proc.), co oznacza zmniejszenie ryzykaoperacyjnej wymiany stawu kolanowego o 57 proc. w porównaniu z placebo. 

Bezpieczeństwo stosowania

Glukozamina po podaniu doustnym jest dobrze tolerowana przez pacjentów. Większość odnotowanych działań niepożądanych miała łagodny charakter i ustępowała po odstawieniu preparatu. Były to głównie zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (biegunki, zaparcia, wzdęcia, nudności), bóle głowy, wysypka. U 88 proc. pacjentów, którym podawano preparat z glukozaminą przez 50 dni, nie odnotowano żadnych skutków ubocznych. Wspomniany wcześniej przegląd Cohrane wykazał bardzo dobry profil bezpieczeństwa siarczanu glukozaminy.

Materiały źródłowe:
Studzińska-Sroka E., Bylka W.: Glukozamina — pomoc w leczeniu osteoartrozy, Borgis — Postępy Fitoterapii 4/2011.
Stanisławska-Biernat E., Filipowicz--Sosnowska A.: Zastosowanie siarczanu glukozaminy w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów, www.puritan.pl.