Nos na pierwszej linii obrony dróg oddechowych

Nos stanowi początkowy fragment górnego odcinka dróg oddechowych. Podstawową funkcją nosa jest pośredniczenie w wymianie gazowej. Równie ważną jego funkcją jest zabezpieczanie dróg oddechowych przed wpływem bardzo zmiennych zewnętrznych warunków atmosferycznych oraz substancji fizycznych i chemicznych zawartych we wdychanym powietrzu.

Jedyną fizjologiczną, naturalną drogą oddychania jest nos. Z fizjologicznego punktu widzenia jama nosowa tworzy kompleks kanałów przepływowych (przewody nosowe). W trakcie wdechu główny strumień powietrza przechodzi od nozdrzy przednich do tylnych pomiędzy małżowinami: nosową dolną i środkową. Podczas wydechu powietrze przechodzi w odwrotnym kierunku, w większym stopniu w niższych partiach jamy nosowej. Wpływ na proces wymiany gazowejPrzednia część jamy nosowej oraz natężenie wdechu decydują o rodzaju przepływu powietrza. Przepływ laminarny, zwany też warstwowym, polega na łagodnym przemieszczaniu się powietrza. Przepływ turbulentny, cechujący się zawirowaniami, jest charakterystyczny dla szczytowej fazy wdechu i przyczynia się do zwiększenia kontaktu masy powietrza z powierzchnią błony śluzowej. Błona śluzowa jamy nosowej, ze względu na silnie rozbudowany układ naczyń, w wyniku przekrwienia znacznie zwiększa swoją objętość. Zmiany napięcia błony śluzowej małżowin nosowych decydują o wydolności oddechowej górnych dróg oddechowych. Przedsionek jamy nosowej wraz z przednią jej częścią stanowią o oporze nosowym i służą do szybkiej jego regulacji. Jak z tego wynika, nie zawsze upośledzenie drożności nosa jest zjawiskiem niekorzystnym. Opór w obrębie jam nosa, szczególnie w drugiej fazie wdechu ma znaczący wpływ na przebieg procesu wymiany gazowej w płucach. Dlatego też zabiegi chirurgiczne w obrębie jam nosa mają za zadanie przywrócić fizjologiczny tor oddychania, a niekoniecznie doprowadzić do wytworzenia jak największych przestrzeni w jamach nosa.Z fizjologicznego punktu widzenia tor oddychania przez nos przy spoczynkowej, przeciętnej częstości oddechów równej 12-15/min jest najkorzystniejszy dla prawidłowej wymiany tlenowej, m.in. z uwagi na fakt, iż niesprężysty opór dróg oddechowych (airway resistance, AWR) w 50 proc. przypada na ruch powietrza w jamie nosowej. Jama ustna, jama gardłowa, krtań i tchawica odpowiadają za 20-30 proc. oporu dróg oddechowych przy spokojnym oddychaniu. Opór niesprężysty powstaje wskutek tarcia pomiędzy warstwami powietrza przesuwającymi się w drogach oddechowych. Kontakt powietrza z powierzchnią błony śluzowej jamy nosowej umożliwia zarówno oczyszczanie powietrza wdechowego z zanieczyszczeń, jak i jego nawilżanie oraz ogrzewanie. Ogrzewanie i nawilżanie powietrzaDzięki bogatej sieci naczyń krwionośnych i licznym gruczołom w błonie śluzowej nosa następuje nawilżanie i ogrzewanie powietrza wdychanego. Wdychane powietrze po przejściu przez jamę do nosogardła zostaje ogrzane do około 31-35 st. C, a jego wilgotność w nosogardle wynosi około 95 proc.